«Կիպրոսի հայ լուսանկարիչները. Վահան Ավետիսյան»
Հոդվածը նվիրված է հայ լուսանկարիչ Վահան Ավետիսյանի կենսագրությանն ու մասնագիտական գործունեությանը, որի կյանքն ու ստեղծագործությունը սերտորեն կապված են Կիպրոսի հայ գաղթօջախի պատմության հետ։
Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը հիմնված է Ավետիսյան ընտանիքի կենսագրական տվյալների վրա, որոնք վերականգնվել են ընտանեկան հիշողությունների և փաստաթղթային տվյալների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը դարձված է Վահան Ավետիսյանի՝ որպես լուսանկարիչի և բացիկների հրատարակչի ձևավորման ուղուն, ինչպես նաև Օսմանյան կայսրության տարածքից Կիպրոս հայերի արտագաղթի համատեքստին 1920-ական թվականների սկզբին։
Ընտանիքը և արտագաղթը
Վահան Ավետիսյանը ծնվել է 1902 թվականին Ադանայում, հաջողակ վաճառականների ընտանիքում։ Հոր վաղաժամ մահից հետո գործը անցել է ավագ եղբորը՝ Արտաշեսին, ում հետագայում միացել է Վահանը։ 1921 թվականի նոյեմբերին, թուրքական իշխանությունների հալածանքներից փախչելով, Ավետիսյան ընտանիքը արտագաղթել է Կիպրոս և հաստատվել Լառնակայում, ապա՝ Նիկոսիայում։
Լուսանկարչական գործի ձևավորումը
Կիպրոսում եղբայրները իրագործել են բիզնեսի նոր մոդել.
- Վահանը զբաղվում էր լուսանկարչական ստուդիայով և լուսանկարահանմամբ,
- Արտաշեսը պատասխանատու էր լուսանկարչական սարքավորումների և ժապավենի ներմուծման ու վաճառքի համար։
Գործընկերությունը շարունակվել է մինչև 1937 թվականը, երբ Արտաշեսը հեռացել է գործից առողջական վիճակի պատճառով։ Վահանը շարունակել է բիզնեսը ինքնուրույն՝ բացելով ստուդիա Լեդրա փողոցում գտնվող նոր հասցեում, իսկ 1950 թվականին ամբողջովին կենտրոնացել է լուսանկարչական ապրանքների առևտրի վրա՝ Կիպրոսում ներկայացնելով եվրոպական մի շարք արտադրողների։
Պաշտոնական և թանգարանային լուսանկարչություն
Ավետիսյանը կատարել է կղզում տեղակայված բրիտանական զորքերի պաշտոնական լուսանկարչի գործառույթներ, ինչպես նաև համագործակցել է Կիպրոսի թանգարանի հետ՝ ենթադրաբար տրամադրելով լուսանկարներ հնագույն ցուցանմուշների պատկերներով բացիկների շարքի համար։
Բացիկների հրատարակումը
Հոդվածում առանձնահատուկ տեղ է հատկացված Ավետիսյանի հրատարակչական գործունեության պատմությանը.
- բացիկների նկատմամբ հետաքրքրությունը ձևավորվել է ֆրանսիական հավաքածուների մշակույթի ազդեցության տակ, որին նա ծանոթացել էր դեռևս Ադանայում,
- Կիպրոսին նվիրված մոտ 20 բացիկից բաղկացած առաջին շարքը թողարկվել է 1927 թվականին Ֆրանսիայում,
- նույն թվականին հաջորդել է 20 գունավոր բացիկից բաղկացած երկրորդ շարքը,
- 1928 թվականին լույս է տեսել 95 սյուժեից բաղկացած մեծածավալ գեղարվեստական շարքը, որն արտացոլում է Կիպրոսի բնապատկերները, ճարտարապետական հուշարձանները և առօրյա կյանքի տեսարանները,
- 1950 թվականին հրատարակվել է տեղական տպագրության 73 սևուսպիտակ բացիկից բաղկացած շարք։
Հիմնական դրույթ
Հոդվածում ընդգծվում է, որ Վահան Ավետիսյանը՝ Հայկազ Մանոյանի հետ միասին, համարվում է Կիպրոսում բացիկների թողարկման ոլորտի առաջամարտիկներից մեկը, ով սկիզբ է դրել ավանդույթի, որը հետագայում շարունակել են այլ հրատարակիչներ՝ ինչպես հայեր, այնպես էլ հույներ։
Եզրակացություն
Հեղինակը եզրակացնում է, որ Վահան Ավետիսյանի գործունեությունը Կիպրոսում լուսանկարչական և հրատարակչական գործի զարգացման մեջ հայ գաղթօջախի կարևոր ներդրման օրինակ է, որը միավորել է առևտրային նախաձեռնությունը, գեղարվեստական տեսլականը և XX դարի առաջին կեսի կղզու փաստագրական արձանագրումը։
Հոդվածը ներկայացնում է Վահան Ավեդիսյանի կենսագրությունը՝ հայ լուսանկարիչ և բացիկների հրատարակիչ, որի ճակատագիրը կապված է Կիպրոսի հայ համայնքի պատմության հետ՝ Օսմանյան կայսրությունից գաղթից հետո:
Սփյուռքի առաջամարտիկ լուսանկարիչը