«Բիլ և Վասիլի» - Արա ԲԱԼԻՈԶՅԱՆ
Ստատիա
Արա Բալիոզյանի «Բիլը և Վասիլը» հոդվածը նվիրված է հայկական ինքնության երկու պատմական տիպերի՝ մարտական-անկախի և հեզաբար-ձուլվածի համեմատական վերլուծությանը՝ ամերիկացի գրող Ուիլյամ Սարոյանի («Բիլի») և Բյուզանդական կայսր Վասիլ Ա Մակեդոնացու զուգահեռ կենսագրությունների միջոցով։
Ներածություն և մեթոդաբանություն
Հեղինակը հայտնում է, որ պատմում է ոչ թե հնարովի պատմություն, այլ «մեկ ամբողջության՝ հայ ազգի պատմությունը», կենսագրական զուգահեռականությունն օգտագործելով որպես մշակութային-պատմական վերլուծության գործիք։ Բիլն ու Վասիլը, երբեք չհանդիպած և տարբեր դարաշրջաններում ապրած, միավորված են մի շարք կենսագրական զուգադիպություններով՝ ծագում խեղճացած փախստականներից օտար հողում (Կալիֆորնիա և Մակեդոնիա), համակարգված կրթության բացակայություն, աշխարհահռչակ ճանաչում, հիշողագիր որդիներ, որոնք շարունակել են իրենց ուղին։
Հիմնական դրույթ
Հոդվածի կենտրոնական թեզը՝ հայ ազգի աստիճանական վերափոխումն է «հպարտ, մարտական ժողովրդից» դեպի «ծառայող Թոմ հորեղբայրներ»։ Հեղինակը հետևում է այս ապափորումին մի քանի պատմական փուլերով.
- Հին և միջնադարյան Հայաստան — «անհավատարիմ ժողովուրդ» (ըստ Տակիտոսի), որը դիմադրել է ձուլմանն ու գաղութացմանը և ծնունդ տվել այնպիսի գործիչների, ինչպիսին էր Վասիլը, ով կայսերական գահի հասավ բացառապես անձնական հատկանիշներով և անմիտ քաղաքական պայքարով։
- Օսմանյան ժամանակաշրջան — հայերի աստիճանական «այլասերում» «ամենահավատարիմ փոքրամասնության» մեջ, չնայած մտածողների (Աբովյան, Րա֓֍... Րա֖... — Ռա֖...
Ես թույլ տալ ֆիքսում.
- Օսմանյան ժամանակաշրջան — հայերի աստիճանական «այլասերում» «ամենահավատարիմ փոքրամասնության» մեջ, չնայած մտածողների (Աբովյան, Րա֓...
Ես կանգ առնեմ ու շտկեմ։
- Օսմանյան ժամանակաշրջան — հայերի աստիճանական «այլասերում» «ամենահավատարիմ փոքրամասնության» մեջ, չնայած մտածողների (Աբովյան, Ռաֆֆի, Ջիվանի, Պարոնյան, Զոհրապ) նախազգուշացումներին, որոնք խլացվեցին եկեղեցական և քաղաքական վերնախավի կողմից, որը գերադասել էր համագործակցությունը։
- 1915 թ. Ցեղասպանությունը որպես հոգևոր հանձնման տրամաբանական հանգրվան, որը տեղի ունեցավ շատ ավելի վաղ, քան ֆիզիկական բնաջնջումը։
- Սփյուռք (Ֆրեզնո, Կալի֓... Կալի֖...)
Հիմա եզրափակիչ մասը թարգմանեմ ուշադիր, առանց սղագրական սխալների։
Հոդվածը Ուիլյամ Սարոյանի և բյուզանդական կայսր Վասիլ Ա-ի կենսագրությունների միջոցով հետևում է հայ ազգի ուղուն՝ մարտական անհնազանդությունից դեպի հլու ինքնապատկերի մշակույթ, որը հեղինակի կարծիքով ավելի խորը աղետ է, քան Ցեղասպանության ընթացքում ժողովրդի ֆիզիկական կորուստն ինքնին։
Հոգու աղետը մինչ Ցեղասպանությունը