«Սփյուռքի մոտակա եզրը» - Հարցազրույց Դերենիկ ՄԵԼԻՔՅԱՆԻ հետ
Ներածություն և կենսագրական համատեքստ
Դերենիկ Մելիքյանը (ծն. 1959) Նոր Ջուղայի Կատարինյան հայկական դպրոցի և Սպահանի պետական համալսարանի հայագիտության բաժնի շրջանավարտ է, 1992 թվականից՝ «Ալիք» թերթի աշխատակից, իսկ 2004 թվականից՝ գլխավոր խմբագիր։ Հարցազրույցը կառուցված է որպես հրատարակության պատմության և իրանահայերի կյանքի հետևողական ակնարկ։
«Ալիք» թերթի պատմությունը
- Հրատարակությունը ստեղծվել է 1931 թվականին դաշնակցական «Հայգ» թերթի հիմքի վրա՝ որպես խորհրդային քարոզչության հակակշիռ և «Առավոտ» ու «Հայգ» թերթերի իրավահաջորդ։
- Անցել է շաբաթաթերթից օրաթերթի ուղին, և միայն մեկ անգամ՝ 1942–1943 թվականներին, ընդհատվել իր գործունեությունը։
- Հիմնադիրների թվում եղել են խորհրդային իշխանության կողմից հետապնդված գործիչներ. խմբագրական կազմը փոփոխվել է տասնամյակների ընթացքում, ներառյալ Իսլամական հեղափոխությունից հետո ընկած ժամանակահատվածում։
- Թերթը միավորել է ազգային գաղափարախոսությունը իրանական պետությանն ուղղված հավատարմության հետ, ինչը նրան ապահովել է կայուն դիրք։
Թեհրանի հայ համայնքը
- Ձևավորվել է որպես ամբողջական կառույց 1940-ական թվականներին՝ Թեհրանի թեմի ստեղծմամբ, որն ավելի ուշ անցել է Կիլիկիայի կաթողիկոսության իրավազորության ներքո։
- Առավելագույն թվաքանակը հասել է 100 հազարի, սակայն Իսլամական հեղափոխությունից և իրանա-իրաքյան պատերազմից հետո գաղթի հետևանքով կրճատվել է մոտավորապես կիսով չափ։
- Պահպանվում է ակտիվ եկեղեցական, կրթական (մոտ տասը հայկական դպրոց) և հասարակական կյանք՝ Թեմական խորհրդի ղեկավարությամբ։
Համայնքների միջև կապեր և վիճակը երկրում
- Իրանի երեք հիմնական հայ համայնքները (Թեհրան, Ատրպատական, Նոր Ջուղա/Սպահան) սերտ փոխգործակցություն են ծավալում, այդ թվում մեջլիսում երկու հայ պատգամավորների ներկայացուցչության միջոցով։
- Հայկական պատմական հուշարձանները (Սուրբ Ամենափրկիչ, Սուրբ Թադեի վանք) գտնվում են պետական հսկողության ներքո և վերականգնվում են, ինչը հակասում է Ադրբեջանում հայկական ժառանգության ոչնչացմանը։
- Կապերն Հայաստանի հետ ինտենսիվ են՝ ուղղակի տրանսպորտային հաղորդակցություն, մասնագետների, մարզիկների և մշակութային գործիչների միգրացիա։
Համայնքի և հրատարակության հիմնախնդիրները
- Հիմնական դժվարությունները տնտեսական բնույթ ունեն, ոչ սոցիալ-քաղաքական. իշխանությունները խոչընդոտներ չեն ստեղծում հայ փոքրամասնության համար։
- «Ալիք» թերթը սփյուռքի մամուլի մեջ ունի ամենամեծ տպաքանակը (մոտ 5 հազար օրինակ, տարածում՝ 40 երկրում), միևնույն ժամանակ բախվելով պանթուրքիստական քարոզչության հետ։
Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Իրանի հայ համայնքը, չնայած ժողովրդագրական կրճատմանը, պահպանում է կայուն դիրքեր՝ իրանական պետության բարեհոգի քաղաքականության, զարգացած ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի և Հայաստանի Հանրապետության հետ սերտ կապերի շնորհիվ, իսկ Իրանի վրա միջազգային ճնշումը, հարցազրույցի հեղինակի գնահատականով, բացասաբար չի ազդում երկրում քրիստոնյա փոքրամասնության վիճակի վրա։
Զրույց Իրանի ամենահին հայկական թերթի գլխավոր խմբագրի հետ այն մասին, թե ինչպես է կառուցվել և պահպանվում իրանահայ համայնքը՝ եկեղեցու, դպրոցների, մամուլի և պետության հետ հարաբերությունների միջոցով։
Հավատարմությունը որպես կայունության պայման