«Աբդուլլա եղբայրները. Մրցակցությունից դուրս» - Էնգին Օզենդեսի գրքի հիման վրա

Էնգին Օզենդեսի հոդվածը նվիրված է Ստամբուլի հայտնի «Աբդուլլա եղբայրներ» ֆոտոստուդիայի պատմությանը, որը ստեղծված է իր «Աբդուլլա եղբայրները. Օսմանյան կայսրության արքունի լուսանկարիչները» գրքի նյութերի հիման վրա, և ընդգրկում է ընտանիքի ծագումը, երեք լուսանկարիչ եղբայրների ստեղծագործական ուղին և նրանց արքունի վարպետներ դառնալու հանգամանքները։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հրապարակման հիմքում ընկած են Էդվարդ Յուրմյուզյանի, Աբդուլլա եղբայրների հեռակա ազգականի, արխիվային հետազոտությունները, ինչպես նաև ընտանեկան փաստաթղթեր և Գևորգ Աբդուլլայի հիշողություններ։ Հեղինակը վերականգնում է Յուրմյուզյան-Աբդուլլա ընտանիքի ծագումնաբանությունը, սկսած եղբայրների պապից, ով «Աբդուլլա» անունն ընդունեց սուլթան Աբդուլ-Համիդ Ա-ի արքունիքում։

Ընտանիքը և վարպետների ձևավորումը

Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձված՝

• ընտանիքի Կեսարիայից ծագմանը և Ստամբուլի Օրթաքյոյ թաղամասում արմատավորմանը,
• Գևորգ Աբդուլլայի կրթությանը Լուսավորչյան դպրոցում և Վենետիկի Մուրադ-Ռա֓աելյան ուսումնարանում, որտեղ նա փայլուն արդյունքներ ցույց տվեց,
• ավագ եղբայր Վիչենի վաղ հաջողությանը՝ որպես մանրանկարիչ-նկարիչ Աբդուլ-Մեջիդ և Աբդուլ-Ազիզ սուլթանների արքունիքում։

Ֆոտոստուդիայի ձևավորումը

Առանձին բաժին նվիրված է երեք եղբայրների՝ Վիչենի, Հովսեփի և Գևորգի, պրոֆեսիոնալ լուսանկարիչներ դառնալու գործընթացին.

• դագերոտիպային ստուդիայի ձեռքբերումը Բեյազիդ թաղամասում,
• Փարիզ ուղևորությունը և կրթություն ստանալը կոմս Օլիմպ Ագուադոյի մոտ,
• նոր ստուդիայի բացումը Փերա հեղինակավոր թաղամասում 1860-ականների սկզբին։

Արքունի կարգավիճակ և միջազգային ճանաչում

Առանցքային իրադարձություն էր սուլթան Աբդուլ-Ազիզի կողմից եղբայրների հրավերը 1863 թվականին՝ Իզմիթում լուսանկարներ արտադրելու համար, որից հետո նրանց տրվեց կայսերական լուսանկարիչների կարգավիճակ։ Հեղինակը շեշտում է ստուդիայի միջազգային հաջողությունը 1867 թվականի Փարիզի համաշխարհային ցուցահանդեսում, որտեղ ներկայացվեցին եվրոպական դիվանագետների, արևելյան պաշտոնյաների դիմանկարներ և Ստամբուլի համապատկերներ, որոնք բարձր գնահատական ստացան այն ժամանակի մամուլից ու ուղեցույցներից։

Գեղարվեստական մեթոդներ և տեխնիկա

Հոդվածի եզրափակիչ մասում քննարկվում են Աբդուլլա եղբայրների պրոֆեսիոնալ հնարքները.

• ստուդիայի ապակե առաստաղով բնական լույսի օգտագործումը,
• ինտերիերների հագեցած դեկորատիվ հարդարումը «արևելյան էֆեկտ» ստեղծելու համար,
• «այցեքարտի» ձևաչափից ավելի գեղարվեստական՝ կաբինետային դիմանկարների անցումը։

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ «Աբդուլլա եղբայրներ» ստուդիան, եվրոպական գեղարվեստական կրթության, տեխնիկական վարպետության և արևելյան էսթետիկայի խորին ընկալման համադրության շնորհիվ, հասավ աննախադեպ ճանաչման ինչպես Օսմանյան կայսրության, այնպես էլ Եվրոպայի սահմաններում, դառնալով XIX դարի երկրորդ կեսի արքունի և առևտրային լուսանկարչության չափանիշ։