Հոդվածի ամփոփում

№2 (17) համարում առանց հեղինակի նշման հրապարակված հոդվածը նվիրված է Վրաց Ուղղափառ Եկեղեցու կողմից Թբիլիսիում գտնվող XV դարի հայկական Նորաշեն Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու յուրացման գործընթացին և հայկական մշակութային ժառանգության Վրաստանում համակարգված ոչնչացման ավելի լայն խնդրին։

Ներածություն և վերլուծության առարկա
Հրապարակման մեկնակետը հեղինակի գնահատմամբ Նորաշեն եկեղեցու պատմության մեջ նոր՝ «վճռորոշ» փուլն է. խորհրդային տարիներին փակված և մինչ օրս Հայ Առաքելական Եկեղեցուն չվերադարձված այս տաճարի հայկական պատկանելության նյութական վկայությունների ոչնչացման ընթացքը հեղինակը վերականգնում է հետևյալ ժամանակագրությամբ.

• 1990-ական թթ․ խորանի ավերումը և հայկական էպիգրաֆիկայով դռների փոխարինումը.
• 1650 թ․ գմբեթի վերակառուցման մասին վարպետ Պետրոսի պատի արձանագրությունների ոչնչացումը.
• Հովնաթանյանների դպրոցի XIX դարի խաչքարերի և որմնանկարների վնասումը.
• եկեղեցու պատերի մոտ վրացական տապանաքարերի տեղադրումը (2005 թ.) և տեր Թարիել քահանայի նախաձեռնությամբ տապանաքարերի հայկական արձանագրությունների ոչնչացումը.
• կենտրոնական մուտքի մոտ հայկական արձանագրության քերծելը (2006 թ.).
• 2007 թ․-ից տաճարում ուղղափառ ծիսակատարություն սկսելու նպատակով վրաց-ուղղափառ խորհրդանշաններով ցանկապատի կառուցումը։

Յուրացման մեխանիզմը
Հեղինակը մատնանշում է կատարվածի ինստիտուցիոնալ ենթատեքստը. պաշտոնապես գործողությունները ներկայացվում են որպես առանձին հոգևորականի անձնական նախաձեռնություն, սակայն, հեղինակի կարծիքով, նման ակտն անհնար է առանց ՎՈԵ բարձրագույն հիերարխների օրհնության։ Յուրացման հիմնական գործիք է կոչվում վրացական պետության իրավական կառուցվածքը, որի պայմաններում միայն Վրաց Ուղղափառ Եկեղեցին ունի պաշտոնական կարգավիճակ, ինչը հայկական եկեղեցիները ֆորմալ-իրավական տեսանկյունից վերածում է «անտեր գույքի»։

Ընդհանրացնող թեզ
Նորաշենի դեպքը դիտարկվում է ոչ որպես մեկուսացված դեպք, այլ որպես Վրաստանում հայկական հետքերի ջնջման ավելի լայն պրակտիկայի ցուցադրական օրինակ։ Հեղինակն ընդգծում է, որ պատասխանատվությունը կրում է ոչ միայն պետական իշխանությունը, այլև հոգևորականության զգալի մասը և վրացական հասարակությունը, որը, ինչպես նշում է հեղինակը, Վրաստանի հայության հանդեպ վերաբերվում է որպես անպաշտպան զոհի, որի ժառանգությունը հնարավոր է անպատիժ յուրացնել։ Առանձին նշվում է Թբիլիսիի մտավորականության և քաղաքի բնիկ բնակիչների դիրքորոշումը, որոնք՝ գիտենալով եկեղեցու իրական պատկանելության մասին, նախընտրում են լռելյայն անտեսել յուրացման փաստը։

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Նորաշեն եկեղեցու ճակատագիրը խորհրդանշում է Վրաստանում հայկական մշակութային ներկայության կորստի համակարգային և հետևողական բնույթը, որը պայմանավորված է իրավական բացերի, ինստիտուցիոնալ աջակցության և հասարակական անտարբերության համադրությամբ։