«Մեղքի զգացումը՝ որպես հայկական ինքնության հիմք սփյուռքում» - Նենսի Գրիգորյան
Նենսի Կրիկորյանի «Մեղքի զգացումը որպես սփյուռքահայ ինքնության հիմք» հոդվածը նվիրված է «խորհրդանշական հայության» երևույթի և դրա հետ կապված մեղքի բարդույթի վերլուծությանը, որը ապրում են սփյուռքի այն հայեր, ովքեր կորցրել են լեզուն և ուղղակի մշակութային կապը պատմական հայրենիքի հետ։
Ներածություն և անձնական համատեքստ
Հեղինակը՝ հայկական ծագում ունեցող գրող, որը չի տիրապետում հայերենին, էսսեն սկսում է սեփական «թերարժեքության» խոստովանությամբ՝ Երևանում գտնվող լեզվակիր և մշակույթակիր հանդիսատեսի առաջ։ Խորհրդածությունների մեկնակետը դառնում է նրա ելույթը Նյու Յորքի շաբաթօրյա Խրիմյան լիցեյի սովորողների առաջ, որտեղ ինքնաբուխ հարցը՝ հայերի բաժանման մասին «լավերի, վատերի և միջինների», անսպասելիորեն աշխուժացրեց լսարանը. դեռահասները հոժարակամ թվարկում էին զբաղմունքներ, պարային անսամբլներ և բարեգործական միջոցառումներ՝ ապացուցելով իրենց պատկանելությունը «լավ» հայերին։
Հիմնական դրույթ. «խորհրդանշական հայության» հայեցակարգը
Հենվելով սոցիոլոգ Աննի Բակալյանի ուսումնասիրությունների վրա՝ Կրիկորյանը ցույց է տալիս, որ սփյուռքի երկրորդ և հաջորդ սերունդների համար հայկական ինքնությունը դադարում է լինել բնածին տրվածք և դառնում է գիտակցաբար ընտրված գործելակերպերի ամբողջություն՝ լեզու, կրոն, խոհանոց, բարեգործություն։ Այսպիսի «իրավիճակային» ինքնությունը ազգին պատկանելությունը վերածում է ինչ-որ գործունեության՝ որը կարելի է կատարել «ավելի լավ կամ ավելի վատ», ինչը անխուսափելիորեն ծնում է մեղքի զգացում՝ ոչ բավարար ջանասիրության համար։
Համեմատություն «վերապրողի մեղքի» հետ
Հեղինակը հայկական դեպքը համեմատում է Հոլոքոստի զոհերի սերունդների մոտ նկատվող «վերապրողի մեղքի» երևույթի հետ՝ նշելով սկզբունքային տարբերությունը.
- հրեա հետնորդների մոտ մեղքը կապված է զոհված մարդկանց հիշատակի հետ և «հիշատակի մոմի» գործառույթի հետ.
- հայերի մոտ, ըստ մեջբերվող ուսումնասիրությունների, մեղքը ուղղված է ապրողներին՝ ընտանիքի և համայնքի հանդեպ պարտավորություններին, ոչ թե մահացածներին, ինչը հեղինակը կապում է կրոնական ավանդույթի առանձնահատկությունների հետ։
Վկայություններ և օրինակներ
Ծանոթների ոչ պաշտոնական հարցման հիման վրա գրողը բերում է բնորոշ խոստովանություններ՝ մեղքի զգացում խառը ամուսնությունների համար, լեզվի կորստի համար, երեխաներ չունենալու ցանկության համար, հայկական կազմակերպությունների կյանքին անբավարար մասնակցության համար։ Այս վկայությունները հաստատում են այն թեզը, որ սփյուռքահայ ինքնությունը կառուցվում է սեփական մշակութային անբավարարության ապրումի շուրջ։
Եզրակացություն
Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն է. մեղքի զգացումն ինքնին դառնում է սփյուռքահայ ինքնության կառուցվածքակազմող տարրը՝ ինքնության, որը հիմնված է ոչ թե պատկանելության լիարժեքության, այլ դրա բացակայության վրա՝ ծնված Ցեղասպանության պատմական կորուստներից։
Հրապարակմանը կցվում է ընդարձակ ընթերցողական մեկնաբանություն (հեղինակը՝ խառը ռուս-հայկական ընտանիքից), որը Կրիկորյանի թեզերը զարգացնում է հետխորհրդային փորձի կիրառմամբ։ Մեկնաբանողը սահմանազատում է առօրյա մեղքի զգացումը, որը կարող է քավվել և ներվել, և գոյաբանական «ձուլման ցավը», որը ներողության հասցեատեր չունի և ուղեկցում է ամբողջ կյանքի ընթացքում որպես անբաժանելի վիճակ։ Նա նկարագրում է տրավմատիկ թեմաների արգելազերծման մեխանիզմը որպես ժամանակավոր, բայց ոչ վերջնական պաշտպանություն «ամբողջական կորստի» գիտակցումից և ավարտում է տեքստը 26 տարեկանում ապրած անձնական շրջադարձի վկայությամբ՝ որպես փորձ դուրս գալու մեղքի արատավոր շրջանից՝ արմատներին գիտակցաբար վերադառնալու միջոցով։
Էսսե այն մասին, թե ինչպես անբավարար «հայկականության» համար մեղքի զգացումը դառնում է ոչ թե կողմնակի հետևանք, այլ լեզվից և հողից կտրված սփյուռքի ինքնության հենքն իսկ:
Ինքնություն անբավարարության միջոցով