«Փոփոխությունների շարժիչ ուժը» (շարունակություն) - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Աղեկյանի «Փոփոխությունների շարժիչ ուժը» (շարունակություն) հոդվածը նվիրված է ժամանակակից հայկական սփյուռքային քաղաքականության երկու փոխկապակցված երևույթների քննադատական վերլուծությանը՝ Արևմտյան Հայաստանի ինքնահռչակ «լիազոր մարմինների» գործունեությանը և Հայկական հարցի «իրավական լուծման» տարածված գաղափարախոսությանը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը շարունակում է նախորդ մասերում սկսված հետազոտությունը՝ Հայության առջև ծառացած արտաքին մարտահրավերների վերաբերյալ, և ժողովրդի արձագանքների շարքում տարբերակում է առողջ և կործանարար ուժեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հայտարարությունների վտանգին, որոնք հայրենասիրական են հնչում, սակայն ըստ էության ապակողմնորոշում են ազգային շարժումը։

Արևմտյան Հայաստանի «լիազոր մարմինները»

Աղեկյանը մանրամասն վերլուծում է 2011 թվականի փետրվարի 4-ի «Ազգային խորհրդի հռչակագրի» բովանդակությունը, որն ընդունվել է «Արևմտյան Հայաստանի աքսորավայրում գործող կառավարության» նման կառույցների կողմից։ Հեղինակը մատնանշում է մի շարք սկզբունքային խնդիրներ.

• «Խորհրդի» ընտրության և «նախարարների» նշանակման օրինական ընթացակարգի բացակայությունը.
• Արևմտյան Հայաստանի հողերի, ռեսուրսների և պատմական ժառանգության տնօրինման բացառիկ իրավունքների յուրացումը այն հայերի անունից, որոնց ոչ ոք չի հարցրել.
• հռչակագրային «քաղաքացիությունը» և «պաշտպանության ու հովանավորության» խոստումները, որոնք չունեն իրական ինստիտուցիոնալ ապահովում.
• իշխանության հավակնությունները հաստատող որևէ իրական կառույցների՝ տեղական կազմակերպությունների, կառավարման համակարգերի, ռեսուրսների բացակայությունը։

Հեղինակը հեգնանքով ցույց է տալիս հայտարարված երաշխիքների (խոսքի ազատություն, բանակ, դատական համակարգ) անիրատեսությունը՝ «ենթակա տարածքի» բացակայության պայմաններում։ Բաժնի հիմնական եզրակացությունը դառնում է թեզն այն մասին, որ նման «նախագծերի» գլխավոր վտանգը ոչ թե դրանց մասնակիցների անձնական հավակնություններում է, որոնց թվում կան նաև անկեղծ հայրենասերներ, այլ գաղափարական հիմքում. Երևանին այլընտրանքային Հայության կենտրոն ստեղծելու և իրական քաղաքական պայքարը հռչակագրային հռետորաբանությամբ փոխարինելու փորձում։

Իրավական ինքնահիպնոս

Հոդվածի երկրորդ բաժինը նվիրված է Հայկական հարցի «միջազգային-իրավական հարթությամբ» լուծման այն հայեցակարգի քննադատությանը, որը ներկայացրել են, մասնավորապես, Ա. Փափյանը և Թ. Փաշաբեզյանը։ Աղեկյանը վիճարկում է Հայաստանի «իրավական գերակշռության» թեզը՝ բերելով հետևյալ օրինակները.

• խոշոր ազգային հարցերի բացառապես իրավական միջոցներով լուծման պատմական նախադեպերի բացակայությունը.
• միջազգային իրավունքի ընտրողական կիրառումը մեծ տերությունների կողմից (պետությունների ճանաչում, միջուկային զենք, ռազմական հանցագործություններ).
• Սևրի պայմանագրի ճակատագիրը՝ որպես ուժային աջակցության բացակայության պայմաններում իրավական ակտերի անզորության օրինակ։

Հեղինակը զուգահեռ է անցկացնում 1912–1914 թվականների հայկական ուժերի քաղաքականության հետ, որոնք գրավադրված էին դիվանագիտական համադրումների վրա՝ առանց ժողովրդի մոբիլիզացիայի, ինչը Ցեղասպանության հանգեցնող գործոններից մեկը դարձավ։ Միջազգային իրավունքը մեկնաբանվում է որպես իրական ուժի ձևակերպման գործիք, այլ ոչ թե արդարության ինքնուրույն աղբյուր։

Հիմնական եզրակացություն

Հոդվածն ամփոփվում է այն թեզով, որ իրական քաղաքական պայքարի՝ գաղափարական աշխատանքի, կազմակերպչական շինարարության, քարոզչության փոխարինումը իրավական էկվիլիբրիստիկայով և ինքնահռչակ «կառավարություններով» համակարգային վտանգ է ներկայացնում հայկական ազգային շարժման համար, քանի որ ստեղծում է հարցի լուծման պատրանք՝ առանց դրա գործնական իրագործման համապատասխան կամքի և ուժի։