«Էթնիկական ազգ. արժեքներ և շահեր» (շարունակություն) - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Աղեկյանի «Էթնիկական ազգ. արժեքներ և շահեր» հոդվածը (շարունակություն), որը հրապարակվել է «Անիվ» ամսագրի №5 (44) համարում, շարունակում է հեղինակի խորհրդածությունների շարքը էթնիկական ազգի և Հայության ճակատագրի մասին ժամանակակից համաշխարհային միտումների համատեքստում։ Նյութը զարգացնում է նախորդ համարներում սկսված գաղափարները և կենտրոնանում է պատմական հետամնացության, գաղափարական ինքնորոշման ու ազգային ինքնության պահպանման համար «հիպերհամակարգերի» վտանգի խնդրի վրա։

Պատմության ոչ ճակատագրականությունը

Հեղինակը վիճարկում է պատմական ցիկլերի ճակատագրական նախասահմանվածության պատկերացումը։ Նա ընդգծում է, որ.
• պատմությունը չի ընթանում խիստ մաթեմատիկական հունով — հնարավոր են «կանգառներ», «օղակներ» և «հետընթաց ընթացք»;
• կոլեկտիվ ինքնագիտակցության «նոսրացման» գերիշխող միտումների դեմ պայքարն անիմաստ չէ, նույնիսկ եթե հակասում է պատմության ընթացիկ տրամաբանությանը;
• տեխնոլոգիական և տեղեկատվական հզորության աճը մեծացնում է պատմական տատանումների ամպլիտուդը՝ ստեղծելով քննադատական շեմից դուրս գալու ռիսկ։

Տեղը ժամանակի մեջ

Աղեկյանը վերլուծում է Հայաստանի և Հայության քաղաքական վիճակը՝ համեմատելով այն XVIII դարավերջի Ֆրանսիայի և 1820–1830-ականների Հունաստանի պատմական փորձի հետ։ Հեղինակը նշում է, որ հայ ազգը «ժամանակակիցության աշխարհից» հետ է մնում ավելի քան երկու դարով, և միևնույն ժամանակ զրկված է կարևոր ռեսուրսից՝ երկարատև անկախության պատերազմից, որը կոլեկտիվ գիտակցության մեջ ամրագրում է ազատության արժեքը։

Էթնոազգայնականություն գումարած լիբերալիզմ

Բաժնի հիմնական թեզն է դասական լիբերալիզմի և Նոր ժամանակների էթնոազգայնականության անքակտելի կապի գաղափարը։ Հեղինակը սահմանազատում է.
• դասական լիբերալիզմն ու ազգայնականությունը՝ որպես անհատի և ազգի ազատագրման փոխլրացնող գաղափարախոսություններ;
• նեոլիբերալիզմն ու կեղծազգայնականությունը՝ որպես դրանց այլասերված ժամանակակից ձևեր։

Հայության համար, ըստ Աղեկյանի, ազգայնականության և լիբերալիզմի միությունը անցյալում մնացած փուլ չէ, այլ ապագայի արդիական «գաղափարական ճանապարհ»։

Հիպերհամակարգերը և սպառողականության հաղթանակը

Հոդվածի կենտրոնական դրույթը կապված է «հիպերհամակարգ» հասկացության հետ՝ կառավարման մակրոկառուցվածք, որն անջատվել է իրեն ծնող համայնքից և գաղափարախոսությունը ենթարկել իր սեփական շահերին։ ԽՍՀՄ-ի և ԱՄՆ-ի օրինակով հեղինակը ցույց է տալիս, որ.
• հիպերհամակարգերն անխուսափելիորեն վարկաբեկում են «բարձր» գաղափարները, որոնք իրենք են ընդունում;
• գաղափարախոսության և ռեալպոլիտիկի հակասությունը հանգեցնում է հասարակության ապամոբիլիզացիայի;
• հենց հիպերհամակարգերն են, այլ ոչ թե ազգային կամ լիբերալ գաղափարները, որոնք ճանապարհ են հարթում սպառողականության հաղթանակի և աշխարհի ունիֆիկացիայի համար։

Հեղինակը հենվում է Յոհան Գոթֆրիդ Հերդերի մեջբերումների վրա՝ «պետության հակաբնական աճի» մասին, և Հենրի Կիսինջերի մեջբերումների վրա՝ արտաքին քաղաքականության մեջ ռազմավարական ռեալիզմն ու գաղափարական իդեալիզմը համադրելու անհնարինության մասին։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ էթնիկական ազգի ճակատագիրը կախված է հիպերհամակարգերի ճնշմանը և սպառողական ունիֆիկացիային դիմակայելու կարողությունից՝ հենվելով դասական լիբերալիզմի և ազգայնականության վերածնված միության վրա. այս գաղափարական ավանդույթը «ժամանակակիցության աշխարհի» համար արդեն անցյալ է դարձել, սակայն Հայության համար մնում է ապագայի հրատապ խնդիր։