«Էթնիկ փոքրամասնություն» - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Աղեկյանի հոդվածը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական խորհրդանիշների՝ զինանշանի և «Մեր hԱյրենիք» օրհներգի շուրջ ծավալված հասարակական-քաղաքական բանավեճի վերլուծությանը, որը 2006–2008 թվականներին ընթացել է երևանյան մամուլում և հասարակական կառույցներում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը ելնում է այն թեզից, որ մայրաքաղաքային հասարակությունը երանգավորում է ողջ երկրի ընթացքը և հանդիսանում է Հայկական աշխարհի համախմբման միակ հնարավոր կենտրոնը, ինչից բխում է երևանյան էլիտաների առանձնահատուկ պատասխանատվությունը համազգային քաղաքական կառուցման հանդեպ։ Այս ֆոնի վրա վերլուծվում է «ստեղծագործական մտավորականության» այն մասի վարքագիծը, որը հանդես է գալիս խորհրդային խորհրդանիշների վերականգնման օգտին։

Հիմնական դրույթ

Հոդվածի կենտրոնական թեզն այն է, որ Ա. Խաչատրյանի օրհներգի և Հայկական ԽՍՀ զինանշանի վերականգնման քարոզարշավն արտացոլում է ոչ թե գեղագիտական նախապատվություններ, այլ էլիտայի մի մասի մոտ պահպանվող մտային կախվածությունը խորհրդային ինքնությունից և ազգային-պետական ինքնուրույն մտածողության անընդունակությունը։

Հեղինակի փաստարկումը կառուցված է մի քանի ուղղություններով.

• «Մեր hԱյրենիք» օրհներգի պատմա-տեքստաբանական վերլուծություն. հերքվում է «փոխառված իտալական մեղեդու» առասպելը, հետևվում է Մ. Նալբանդյանի «Իտալացի աղջկա երգը» բանաստեղծության ծագումը՝ որպես եզոպոսյան լեզու, նվիրված հայ ժողովրդի պայքարին, և նշվում է դրա արմատավորվածությունը ժողովրդական ավանդույթում՝ Դաշնակցություն կուսակցության ստեղծումից շատ առաջ։
• Խորհրդային օրհներգի տեքստի քննություն. բերվում են Լենինին և կոմունիստական կուսակցությանը փառաբանող տողեր, ինչը ցույց է տալիս դրա անքակտելի կապը ԽՍՀՄ գաղափարախոսության հետ, այլ ոչ թե անկախ հայկական պետականության հետ։
• Վերականգնման կողմնակիցների փաստարկների քննադատություն. օրհներգի տեքստի «ավելորդ ողբերգականության» թեզը հերքվում է Վազգեն Ա Կաթողիկոսի դիրքորոշման հիշատակմամբ և այլ երկրների հայրենասիրական օրհներգերի հետ համեմատությամբ, որտեղ Հայրենիքի համար զոհողության մոտիվը ընդհանուր տեղ է։
• Փոփոխությունների կողմնակիցների դրդապատճառների սոցիալ-հոգեբանական վերլուծություն. խորհրդային երիտասարդության հանդեպ կարոտախտ, կուսակցական թշնամանք Դաշնակցության հանդեպ, օրհներգի ասոցացումը 1990-ականների դժվարությունների հետ։

Հոդվածում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում զուգահեռն ժամանակակից Ռուսաստանի հետ, որը վերականգնել է խորհրդային օրհներգը որպես կայսերական և գերտերության իրավահաջորդության խորհրդանիշ, ինչը, հեղինակի կարծիքով, առաջ է քաշում հարցը՝ Հայաստանում ինչպիսի իրավահաջորդություն են ցանկանում հաստատել Խաչատրյանի օրհներգի կողմնակիցները։

Եզրակացություն

Հեղինակը եզրակացնում է, որ պետական խորհրդանիշների փոփոխությունն ընդունելի է միայն արմատական քաղաքական վերափոխումների համատեքստում և հասարակական միանշանակ համաձայնության առկայության դեպքում, ինչը չի դիտվել քննարկվող ժամանակահատվածում։ 2006 թվականին ստեղծված պաշտոնական հանձնաժողովը, որը հակվել է խորհրդային խորհրդանիշների օգտին, գնահատվում է որպես խորհրդային դաստիարակչական համակարգի հաջողության ցուցանիշ, որը ձևավորել է կենցաղային մակարդակում հայրենասեր, սակայն պետական մտածողության անընդունակ ստեղծագործական մտավորականություն։ «Մեր hԱյրենիք» օրհներգը, ի տարբերություն խորհրդային անալոգի, հեղինակի կողմից բնութագրվում է որպես օրգանապես կապված հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարի ողջ պատմության հետ և հետևաբար՝ ժամանակակից հայկական պետականության միակ լեգիտիմ խորհրդանիշ։