«Եվրոպան և Մեծ Եղեռնը»

«Եվրոպան և Մեծ Եղեռնը» հոդվածը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության եվրոպական հասարակական գիտակցության կողմից ընկալման վերլուծությանը և այն հարցին, թե արդյոք այս ողբերգությունը ընկալվում է որպես համաեվրոպական հումանիտար աղետ։ Նյութը շարունակում է «ԱՆԻՎ» N 3 (12) 2007 ամսագրում բարձրացված թեման և ներկայացնում է հայտնի եվրոպացի մտավորականների՝ Ալդո Ֆերարիի (Իտալիա), Լորան Լեյլեկյանի (Ֆրանսիա), Կլոդ-Արմեն Մութաֆյանի (Ֆրանսիա) պատասխանների ընտրանին՝ խմբագրական մեկնաբանություններով։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութի հիմքում ընկած է փորձագետներին ուղղված միասնական հարցը՝ արդյոք Եվրոպան Հայոց ցեղասպանությունը համարում է համաեվրոպական աղետ, և ինչպես է պատասխանից կախված Հայ Դատի հեռանկարը և Մեծ Եղեռնի ճանաչման մասին խորհրդարանական բանաձևերի իրական կշիռը։

Ալդո Ֆերարիի դիրքորոշումը
Պատմաբանը նշում է, որ ժամանակակից Եվրոպան կորցրել է ինքնության կրոնական կենտրոնը՝ այն տեղափոխելով մշակույթի և քաղաքակրթության ոլորտ։ Այստեղից բխում է.
• ցեղասպանության զոհերի քրիստոնեական պատկանելիությունը չի ընկալվում որպես ողբերգության «եվրոպականության» հիմք.
• Հայոց ցեղասպանությունը դիտարկվում է առաջին հերթին քաղաքական համատեքստում՝ որպես Թուրքիայի ԵՄ-անդամակցության շուրջ բանավեճի գործիք։

Լորան Լեյլեկյանի դիրքորոշումը
Հրապարակախոսը բացահայտում է Արևմուտքի և Արևելքի աղետների ընկալման անհամաչափությունը՝ զուգահեռ անցկացնելով Հոլոքոստի հետ։ Հիմնական թեզն է. Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը հավասարազոր է հայերին և թուրքերին գաղութատիրական դարաշրջանում ձևավորված միջազգային իրավունքի իմաստով «քաղաքակիրթ ազգեր» ճանաչելուն։ Ճանաչումից հրաժարվելը հավերժացնում է թաքնված ռասայական անհավասարությունը։

Խմբագրական մեկնաբանությունը Լեյլեկյանի տեքստի վերաբերյալ ծավալում է հայկական ինքնագիտակցության եվրոպական կողմնորոշման թեման.
• Եվրոպայի կողմից ճանաչման ձգտումը մեկնաբանվում է որպես «ազգակցության» հաստատման հոգեբանորեն պայմանավորված իռացիոնալ պահանջմունք.
• նշվում է ցեղասպանության ճանաչման հանդեպ հայկական հետաքրքրության ընտրողականությունը՝ առաջնահերթությունը տրվում է արևմտյան տերություններին, այլ ոչ թե Չինաստանին, Հնդկաստանին կամ արաբական աշխարհին.
• ցեղասպանության մասին խորհրդարանական բանաձևերը մեկնաբանվում են ոչ թե որպես Հայաստանի հանդեպ հետաքրքրության աճ, այլ որպես Թուրքիայի եվրոպական ինտեգրումը զսպելու գործիք։

Կլոդ Մութաֆյանի դիրքորոշումը
Պատմաբանը համեմատում է հայկական և հրեական ցեղասպանությունների դեպքերը՝ առանձնացնելով երկու սկզբունքային տարբերություն.
• քաղաքական հաջորդականություն — կեմալականները, ի տարբերություն հետպատերազմյան գերմանական իշխանության, հայտնվել են հաղթողների ճամբարում և կարողացել են հեռու պահել իրենց երիտթուրքերի ժառանգությունից.
• Արևմուտքի ներգրավվածության աստիճանը — եվրոպական հաստատությունների մասնակցությունը Հոլոքոստին ծնել է կայուն մեղքի զգացում, որը բացակայում է հայկական ողբերգության դեպքում։

Եզրակացություն
Ներկայացված դիրքորոշումների ամբողջությունը ցույց է տալիս, որ ժամանակակից Եվրոպան Հայոց ցեղասպանությունն ընկալում է հիմնականում որպես հումանիտար, բայց ոչ որպես բուն եվրոպական աղետ։ Մեծ Եղեռնի ճանաչումը դառնում է ներդրված ընթացիկ քաղաքական կոնյունկտուրայի մեջ, որը կապված է առաջին հերթին Թուրքիայի եվրոպական ինտեգրման հարցի հետ, այլ ոչ թե հայ ժողովրդի ճակատագրի հետ կայուն էթիկական կամ քաղաքակրթական նույնացման մեջ։ Հեղինակները համակարծիք են, որ նման վիճակն արտացոլում է եվրոպական հիշողության ընտրողականության և «իրենց» ու «օտար» աղետների հիերարխիայի ավելի լայն խնդիրը։