«Գլոբալացումը և հայկական ինքնության ավանդական խորհրդանիշները» - Համլետ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Համլետ Պետրոսյանի «Գլոբալացումը և հայկական ինքնության ավանդական խորհրդանիշները» հոդվածը նվիրված է հայկական ինքնության հիմնական խորհրդանիշների՝ Տապանի Լեռան, Նոյի Այգու և Կորուսյալ դրախտի մոտիվի ծագման, էվոլուցիայի և ժամանակակից վերածննդի վերլուծությանը՝ գլոբալացմանը համադրելի պատմական գործընթացների համատեքստում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը նախապես նշում է, որ աստվածաշնչյան սյուժեների (Եդեմ, Ջրհեղեղ, Տապան) պատմականության հարցը ուսումնասիրության խնդիրների մեջ չի մտնում։ Աշխատանքի նպատակն է նշված խորհրդանիշների ձևավորման, զարգացման և գործառության պատմահամեմատական վերլուծությունը, ինչպես նաև այն թեզի ապացուցումը, որ ինքնության նման բարդույթներն ակտիվանում են հենվում հենվում հենվում հենվում հենվում հենվում հենվում հենվում ...

Ես ուղղում եմ սխալս.

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը նախապես նշում է, որ աստվածաշնչյան սյուժեների (Եդեմ, Ջրհեղեղ, Տապան) պատմականության հարցը ուսումնասիրության խնդիրների մեջ չի մտնում։ Աշխատանքի նպատակն է նշված խորհրդանիշների ձևավորման, զարգացման և գործառության պատմահամեմատական վերլուծությունը, ինչպես նաև այն թեզի ապացուցումը, որ ինքնության նման բարդույթներն ակտիվանում են հենվում գլոբալացման պայմաններում՝ որպես համայնքի հարմարման մեխանիզմ նոր պատմական հանգամանքներին։

Ավանդական պատկերներ. այգի, այգեստան, լեռ

Պետրոսյանը հայկական ամենահին երկրագործական մշակույթում է հայտնաբերում պատկերային համակարգի ակունքները, որտեղ խաղողագործությունն ու այգեգործությունն ունեին ոչ միայն տնտեսական, այլև խորհրդանշական նշանակություն։ Այգին հայկական ավանդույթում իդեալական աշխարհի մոդել է, թագավորը նմանվում է այգեպանին, գինին՝ աստվածային ըմպելիքին։

Աստվածաշնչյան պատկերների վաղքրիստոնեական յուրացումը

Ցույց է տրված, թե ինչպես վաղ միջնադարում հայ հեղինակները (Մովսես Խորենացուն վերագրվող «Ողբը», Ղազար Փարպեցի) ուղղակի նույնացումից խուսափելով, Հայաստանը, հատկապես Այրարատյան դաշտը, համեմատում էին Դրախտի և Ավետյաց երկրի հետ՝ հենվելով.

• Տիգրիսի և Եփրատի վերին հոսանքներում երկրի աշխարհագրական դիրքի;
• ջրովի այգեգործության զարգացած ավանդույթի;
• Այրարատ գավառի խորհրդանշական նշանակության վրա։

Մասիսը որպես տիեզերքի սրբազան կենտրոն

Առանձին բաժին նվիրված է Մասիս լեռանը, որը նախաքրիստոնեական և վաղքրիստոնեական ավանդույթում ընկալվում էր որպես աշխարհի եռամաս մոդել (երկնային գագաթ՝ մարդկանց աշխարհ՝ վիշապների ընդհատակյա թագավորություն), կապվում էր Արտավազդի, վիշապների, քաջերի առասպելների հետ և ենթակա էր բարձրանալու խիստ արգելքի (տաբուի)։ Հեղինակը բացատրում է, թե ինչու Մասիսի նույնացումը աստվածաշնչյան Արարատի հետ տեղի չունեցավ անմիջապես. լեռան ինքնատիպ պաշտամունքի կայունությունն ու հայերի մոտ ջրհեղեղի մասին սեփական ավանդության բացակայությունը նվազեցնում էին տապանի աստվածաշնչյան սյուժեի նշանակությունը։

Խաչակրաց արշավանքները և Արարատի ու Մասիսի վերջնական նույնացումը

Հեղինակի կարծիքով, այս գործընթացի ավարտի հանգուցային գործոն դարձավ Խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանը (XI–XIII դդ.), որը դիտվում է որպես գլոբալացման պատմական տարբերակ։ Արևմուտքից փրկության ակնկալիքը, Ներսես Մեծի և Գրիգոր Լուսավորչի կանխագուշակումների մասին լեգենդները, խաչակիրների նույնացումը կանխագուշակված փրկիչների հետ ստեղծեցին այնպիսի մի մթնոլորտ, որում աստվածաշնչյան սրբավայրը՝ տապանի կանգնման լեռը, վերջնականապես ամրագրվեց Մասիսի հետ «Սոփերքի», վարքագրական և չեթեմինեական տեքստերում, ինչպես նաև Վարդան Արևելցու և Հովհաննես Երզնկացու երկերում։

Հանգուցային դրույթը և եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Հայաստանի ընդգրկումը համաշխարհային-պատմական (քրիստոնեական իմաստով) համատեքստի մեջ ընթանում էր սեփական ավանդական խորհրդանիշներին համընդհանուր, տիեզերական մասշտաբ նպատակամղված հաղորդելով։ Այսպիսով, Մասիսի ամրագրումը որպես աստվածաշնչյան Արարատ ցույց է տալիս ընդհանուր օրինաչափություն. ինքնության ավանդական խորհրդանիշների ուժեղացումն ու փոխակերպումը տեղի են ունենում հենվում հենվում հենվում ...

Թող ես ուղղեմ վերջին պարբերությունը ամբողջությամբ.

Հանգուցային դրույթը և եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ Հայաստանի ընդգրկումը համաշխարհային-պատմական (քրիստոնեական իմաստով) համատ