«Անհանգստության ձայներ»

«Ashkhar.org» ամսագրում հրապարակված «Անհանգստության ձայներ» հոդվածը նվիրված է Ֆրանսիայի հայ սփյուռքի հայտնի ներկայացուցիչների արձագանքի վերլուծությանը՝ կապված Հայաստանի և Թուրքիայի միջև այսպես կոչված «ֆուտբոլային դիվանագիտության» գործընթացի և երկկողմ հարաբերությունների կարգավորման «ճանապարհային քարտեզի» ստորագրման հետ։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը կառուցված է որպես Ֆրանսիայի հայ համայնքի հասարակական գործիչներից վերցված հարցազրույցների ժողովածու՝ ընդգրկելով 2008 թվականի հոկտեմբերից (Թուրքիայի նախագահ Աբդուլլահ Գյուլի Երևան կատարած այցը) մինչև 2009 թվականի մայիս (« ճանապարհային քարտեզի» համաձայնեցում) ընկած ժամանակահատվածը։ Նման ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս ցույց տալ հայ-թուրքական երկխոսության գնահատականների էվոլյուցիան և բացահայտել սփյուռքի էլիտաների կողմից քննադատության կայուն գծերը։

Արա Թորանյանի դիրքորոշումը
Փարիզի «Nouvelles d’Arménie» ամսագրի գլխավոր խմբագիրը սուր կերպով մերժում է հայկական իշխանությունների նախաձեռնությունը.

• Սերժ Սարգսյանի նախաձեռնությունը մեկնաբանվում է որպես «զոհի» կողմից «դահճի» հանդեպ ցուցաբերվող միակողմանի ժեստ, որը չի նախապատրաստվել հանրային քննարկմամբ.
• պաշտոնական հայտարարություններում Ցեղասպանության հիշատակման բացակայությունը և խորհրդանշական բնույթի զիջումները (Արարատ լեռան պատկերի հանումը) գնահատվում են որպես անթույլատրելի.
• անցկացվում է պատմական զուգահեռ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի նախօրյակի զիջումների «մյունխենյան մտածելակերպի» հետ.
• նշվում է ժամանակային համընկնում ԱՄՆ-ում նախագահական ընտրությունների և Բարաք Օբամայի կողմից Ցեղասպանության հնարավոր ճանաչման հետ, ինչը մեկնաբանվում է որպես Թուրքիային մատուցվող վաղաժամ «նվեր».
• ընդգծվում է մարդու իրավունքների և Հայ Դատի հարցերում սկզբունքային դիրքորոշման պահպանման անհրաժեշտությունը՝ ի հակադրություն զուտ տնտեսական հաշվարկների։

Հիլդա Չպոյանի դիրքորոշումը
Արդարության և ժողովրդավարության եվրոպահայ ֆեդերացիայի նախագահը կատարվողը դիտարկում է ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում.

• հիշեցվում է Քոչարյանի առաջարկը՝ ստեղծել միջկառավարական հանձնաժողով՝ առանց Ցեղասպանության փաստի վերանայման, որը մերժվել է Թուրքիայի կողմից.
• Գյուլի այցը կապվում է ռուս-վրացական հակամարտության հետևանքների և Ռուսաստանի ուժեղացման ֆոնին Թուրքիայի՝ տարածաշրջանային ազդեցությունը վերականգնելու ձգտման հետ.
• նշվում է Թուրքիայի և Ադրբեջանի դիրքերի համաժամանակյա ամրապնդման ռիսկը, ինչը ուղղակիորեն սպառնում է Ղարաբաղի անվտանգությանը.
• թվարկվում է չկատարված պահանջների համալիրը (Ցեղասպանության ճանաչում, իսլամացված հայերի իրավունքներ, եկեղեցական և հասարակական գույքի վերադարձ), որոնց բացակայությունը Հայաստանի զիջումները դարձնում է «էժան» գործարք.
• առաջարկվում է այլընտրանք՝ ակտիվացնել Հայաստանի սեփական միջնորդական դերը տարածաշրջանում՝ հենվելով ԵՄ հետ հարաբերություններում նրա՝ որպես «լավ աշակերտի» համբավի վրա։

Ընդհանուր դրույթներ
Երկու զրուցակիցներն էլ համընկնում են երկխոսության անհամաչափության գնահատականում. Հայաստանը ցուցաբերում է զիջումների պատրաստակամություն՝ առանց փոխադարձ երաշխիքների, մինչդեռ Թուրքիան օգտագործում է գործընթացը սեփական միջազգային իմիջը և Կովկասում ռազմավարական դիրքերն ամրապնդելու համար։

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ «ֆուտբոլային դիվանագիտությունը» և դրան հաջորդած «ճանապարհային քարտեզը» սփյուռքի մտավորականների կողմից դիտարկվում են որպես Հայաստանի համար հավանաբար պարտվողական ռազմավարություն, որն իրականացվում է առանց պատշաճ քաղաքական քննարկման և կարող է թուլացնել երկրի դիրքերը թե՛ Թուրքիայի ու Ադրբեջանի, թե՛ միջազգային դերակատարների առջև։