«Հարցազրույց Մխիթարյանների տպարանի մասին հոդվածի հեղինակի, հրապարակախոս և ռադիոլրագրող Բարբարա ԴԵՆՇԵՐԻ հետ» (Վիեննա)

Հոդվածը, որը վիեննացի հրապարակախոս և ռադիոլրագրող Բարբարա Դենշերի հետ հարցազրույց է, նվիրված է Հայաստանի, հայ մշակույթի և Վիեննայի հայ սփյուռքի պատմության ուսումնասիրության բազմամյա հետազոտական և ստեղծագործական փորձառությանը, ինչպես նաև Մխիթարյան միաբանության ժառանգության պահպանման հիմնախնդրին։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը կառուցված է զրույցի ձևով և ընդգրկում է հարցերի լայն շրջանակ՝ սկսած հեղինակի Հայաստան կատարած առաջին ուղևորության անձնական տպավորություններից մինչև ժամանակակից Եվրոպայում ընթացող մշակութային և կրոնական գործընթացների վերլուծություն։ Հարցազրույցի թարգմանությունը գերմաներենից կատարել է Ալեքսանդր Կարալևիչը։

Առաջին տպավորությունները և ստեղծագործական ուղին
Բ. Դենշերը պատմում է, որ առաջին անգամ Հայաստան է այցելել 2000 թվականի հունիսին՝ Լորիս Չքնավորյանի ղեկավարությամբ Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի կողմից անցկացվող «Վիեննական երաժշտության օրեր» փառատոնի կապակցությամբ։ Նրա համար հիմնական բացահայտումներն են դարձել՝

• հայ երաժշտական արվեստի բարձր գեղարվեստական մակարդակը.
• բնական և պատմաճարտարապետական հուշարձանների գեղեցկությունը (Էջմիածին, Գեղարդ, Գառնի, Սևան).
• հայ ժողովրդի ընկերասիրությունն ու հյուրասիրությունը։

Հետագայում այս տպավորությունները հիմք են դարձել ավստրիական ռադիոհաղորդումների շարքի և «Im Schatten des Ararat. Armenische Kontraste» գրքի համար, որի նպատակն էր գերմանալեզու հանդիսատեսին ծանոթացնել Հայաստանի պատմության և մշակույթի հետ։

Լեզու և մշակույթ
Հեղինակը կիսվում է հայոց լեզվի ուսումնասիրության վերաբերյալ իր դիտարկումներով՝ նշելով նրա տրամաբանականությունը և կառուցվածքային նմանությունը լատիներենի ու գերմաներենի հետ, ինչը բացատրվում է ընդհանուր հնդեվրոպական ծագմամբ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Գյումրիից ժամանած գերմանագետ ուսանողների հետ նրա համագործակցությանը և հայկական կերպարվեստի, մասնավորապես Երևանի ու Գյումրիի գեղարվեստի ակադեմիաների նվաճումների նկատմամբ հետաքրքրությանը։

Հասարակական-քաղաքական խորհրդածություններ
Դենշերն արտահայտում է հավասարակշռված դիրքորոշում մուլտիմշակութայնության, հայ-թուրքական հարաբերությունների և ժամանակակից Եվրոպայում քրիստոնեության դերի հարցերի շուրջ՝ ընդգծելով, որ եվրոպական ինքնությունը ձևավորվել է ոչ այնքան կրոնով, որքան Լուսավորության դարաշրջանի հումանիստական արժեքներով (Վոլտեր, Կանտ, Լեսինգ, Գյոթե)։

Մխիթարյանները և ժառանգության պահպանման հիմնախնդիրը
Հարցազրույցի կենտրոնական մասը նվիրված է Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությանը, նրանց տպարանին և գրադարան-թանգարանային հավաքածուներին։ Հեղինակը նկարագրում է Միաբանության վանահայր Պավլոս Քոջանյանի հետ համագործակցության իր անձնական փորձառությունը, ինչպես նաև Հելմուտ Բուշհաուզենի գիտական աշխատությունները՝ նվիրված մխիթարյան ձեռագրերի մանրանկարների ուսումնասիրությանը։ Նա ընդգծում է հետևյալի հրատապ անհրաժեշտությունը՝

• հավաքածուների ամբողջական քարտարանացում.
• արխիվային նյութերի թվայնացում և սկանավորում.
• լրացուցիչ աջակցության ներգրավում, այդ թվում՝ միջազգային հայկական համայնքից։

Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Մխիթարյանների մշակութային ժառանգության պահպանումն ու գիտական յուրացումը պահանջում են Ավստրիայի և Հայաստանի պետական ու հասարակական կառույցների, ինչպես նաև միջազգային հայ սփյուռքի համակարգված ջանքեր, քանի որ այս ժառանգությունը ինչպես հայկական, այնպես էլ ընդհանուր եվրոպական մշակութային պատմության եզակի և խոցելի մասն է կազմում։