«Պատմություն, որը ես ուզում եմ պատմել…» - Պատմում է Տիգրան ԳԱԼԱՅՋՅԱՆ

Տիգրան Քալայջյանի հոդվածը նվիրված է Քալայջյան ընտանիքի պատմությանը՝ կիպրահայերի, որոնց տոհմը ծագում է Ադանայից և վերապրել է 1915 թվականի տեղահանությունը, փրկությունը, ստիպողական ձուլումն օտար կերպարանքի ներքո և հայկական ինքնությանը հետագա վերադարձը Կիպրոսում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Նյութը ներկայացնում է անձնական վկայություն-հուշ, որը կառուցված է սերնդեսերունդ փոխանցվող ընտանեկան ավանդություններից։ Պատումն ընդգրկում է ժամանակահատվածը XIX դարի վերջից մինչև մեր օրերը և հենվում է հեղինակի հոր, պապի և հորաքրոջ պատմությունների վրա։

Ընտանիքի պատմության հիմնական փուլերը

Տոհմի ծագումը Ադանայից, որտեղ ընտանիքն ուներ տուն, այգի և հրուշակեղենի արտադրություն. պրոտեստանտության ընդունումը ամերիկացի միսիոներների ազդեցությամբ XIX դարի վերջին։
1915 թվականի տեղահանությունը՝ ոտքով ճանապարհ դեպի Դեր-Զոր, կարավանում հարևանների նկատմամբ բռնության և զոհողությունների վկայությունը, նախապապ Հակոբի կողմից երկու որբացած աղջիկների որդեգրումը։
Ընտանիքի փրկությունը Հալեպում մի քրդ ավագանու կողմից. կյանք հորինված անուններով և դաջվածքներով, աշխատանք որպես այգեպան և սուրճ վաճառող մինչև 1918 թվականին պատերազմի ավարտը։
Վերադարձն Ադանա, ունեցվածքը վերականգնելու փորձը, պապ Ռուբենի մասնակցությունը հայկական հատուցման կամավորական ջոկատներին 1918–1921 թվականների կիլիկյան քաոսի ժամանակաշրջանում։
Արտագաղթը Կիպրոս 1921 թվականին Կիլիկիան քեմալականներին հանձնելուց հետո, Լառնակայում իջևանելը, Նանսենի անձնագրերի և կիպրական քաղաքացիության ստացումը։

Հաստատումը նոր երկրում

Առանձին ուշադրություն է դարձվում պապի ձեռնարկատիրական և հասարակական գործունեությանը՝ ձախողված հրուշակեղենի գործից մինչև հաջողված գործվածքի առևտուր, որը հիմք դրեց մինչ օրս ողջ Կիպրոսում գործող ընտանեկան բիզնեսին։ Ընդգծվում է նրա դերը որպես միջնորդ հայկական, հունական և թուրքական համայնքների միջև, ինչպես նաև 1974 թվականի կիպրական ճգնաժամի ժամանակ գաղթականներին ցուցաբերած գործուն օգնությունը։

Հիշողության և ինքնության պահպանումը

Հեղինակը նկարագրում է պապի վերադարձը Հայ Առաքելական Եկեղեցի՝ կնոջ՝ Մարի Նահապետյանի ազդեցությամբ, թուրքերենի արգելքը տանը, երեխաների հայեցի դաստիարակությունը և Լառնակայում հայկական թաղամասի ձևավորումը։ Նշվում է պապի («թուրք բարբարոսներ») և հոր («Ադանա») մահվան նախաշեմին ասված վերջին խոսքերի խորհրդանշական նշանակությունը՝ որպես Ցեղասպանության շուրջ մշտապես կենդանի վնասվածքի և հիշողության արտահայտություն։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Քալայջյան ընտանիքի պատմությունը ցույց է տալիս ազգային հիշողության և ինքնության մի քանի սերունդների միջով փոխանցման մեխանիզմը՝ չնայած խառը ամուսնություններին, ստիպողական ձուլմանը և աշխարհագրական ցրվածությանը, ինչպես նաև ծառայում է որպես սփյուռքում հայկական ոգու և բարերարական ավանդույթի պահպանման օրինակ։