«Հայկական համայնքի պատմությունից Զամոստիեում» (շարունակություն) - Միրոսլավա ԶԱԿՐԵՎՍԿԱ-ԴՈՒԲԱՍՈՎԱ

Միրոսլավա Զակրևսկա-Դուբասովայի «Զամոստիեի հայկական համայնքի պատմությունից» հոդվածը (շարունակություն) նվիրված է XVI–XVII դարերում Զամոստիեի հայկական համայնքի առևտրային և արհեստագործական գործունեության վերլուծությանը՝ հեղինակի «Ormianie w dawnej Polsce» գրքի հատվածների հիման վրա։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հրապարակումը հանդիսանում է մենագրության հատվածների շարքի շարունակությունը, որը սկսվել է ամսագրի նախորդ համարում։ Նյութը կառուցված է արխիվային աղբյուրների վրա՝ հայկական համայնքային մատյանների, դատական ակտերի, վաճառականների առևտրային նամակագրության, ինչը թույլ է տալիս վերակառուցել լեհահայերի արևելյան առևտրի կոնկրետ մեխանիզմները։

Մոլդովական առևտրային ուղղություն

Հեղինակը մանրամասն քննում է Մոլդովայի առևտրային ուղու դերը, որը Լեհաստանը կապում էր Կոստանդնուպոլսի հետ։ Նշվում է.

• հայկական գաղութների վաղ առաջացումը Մոլդովայում (Սուչավա, Յասի, Սերեթ, Չերնովցի և այլն);
• մոլդովական տիրակալների (մասնավորապես՝ Ալեքսանդր Բարու կողմից 1407 թվականին) հայ վաճառականներին տրված արտոնությունները;
• Զամոստիեի, Կամենեցի, Լվովի վաճառականների և մոլդովական հայերի միջև ակտիվ առևտրային և պարտքային հարաբերությունները, որոնք հաստատվում են բազմաթիվ դատական և պարտքային փաստաթղթերով։

Արևելյան առևտրի տեսականին

Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ապրանքաշրջանառության կառուցվածքին՝ անասուն (եզներ), չորացրած ձուկ, գինիներ (վալախական, հունգարական, մալվազիա), ինչպես նաև արևելյան գործվածքներ, գոտիներ, թրծիա և գորգեր։ Ընդգծվում է, որ կանցլեր Յան Զամոյսկին ջանում էր Զամոստիեի համար ստանալ տոնավաճառային արտոնություններ, այդ թվում՝ ձկան առևտրի համար։

Գորգագործությունը որպես արևելյան մշակույթի տարր

Հեղինակը լուսաբանում է Զամոստիեում պարսկական գորգերի արտադրության կազմակերպումը, որը կապված է Ստեֆան Մուրատովիչի գործունեության հետ, ով ստացել էր արտոնագիր պարսկական նմուշով գորգեր պատրաստելու համար։ Բերվում է օրինակ Սիգիզմունդ III թագավորի համար Քաշանում պատվիրված գորգերի մասին, որոնց մի մասը մտցվել է թագավորական դստեր օժիտի մեջ։

Առևտրային նամակագրություն և գործարար կապեր

Պահպանված նամակագրության հիման վրա (մասնավորապես՝ Միկոլայ Գադզեևիչի և Անկարայից մի վաճառականի պայմանագրի) ցույց է տրվում համատեղ առևտրային ձեռնարկումների կազմակերպման գործելակերպը, ներառյալ Բուրսայում, Թոխաթում և Ստամբուլում մետաքսի, գորգերի և գործվածքների գնումը, ինչպես նաև գործընկերների միջև հաշվարկների ընթացքում ծագած կոնֆլիկտային իրավիճակները։

Լյուբլինի տոնավաճառները

Քննարկվում է Լվովի և Լյուբլինի միջև մրցակցությունը արևելյան վաճառականներին ընդունելու իրավունքի համար, ինչպես նաև Զամոստիեի միջնորդային դերը, որը Լյուբլինի առևտրի աշխուժացումն ապահովեց՝ լվովյան պահեստավորման իրավունքից ազատում ստանալուց հետո։ Բերվում են Զամոստիեից, Կամենեցից և Լվովից հայ վաճառականների պարտքային և առևտրային գործարքների կոնկրետ դեպքեր Լյուբլինի տոնավաճառներում։

Հանգուցային դրույթ

Հեղինակը եզրակացնում է, որ Զամոստիեում արևելյան առևտրի և արհեստագործության հաջողությունը պայմանավորված էր ինչպես հայ վաճառականների ակտիվությամբ և ճյուղավորված կապերով, որոնք ընդգրկում էին տարածքը Կաֆայից և Պարսկաստանից մինչև Լիսաբոն և Դանցիգ, այնպես էլ մագնատների, առաջին հերթին՝ Յան Զամոյսկու հովանավորությամբ, ով նպատակաուղղված կերպով հայերին ներգրավում էր քաղաքի՝ որպես արևելյան առևտրի և արտադրության կենտրոնի, զարգացման համար։