«Լիբանանյան էսքիզներ» (շարունակություն)

Հոդվածը «Լիբանանյան էսքիզներ» շարքի շարունակությունն է և նվիրված է Լիբանանի հայ ավետարանական համայնքի պատմությանն ու ներկա վիճակին, ինչպես նաև Բեյրութի Հայկազյան համալսարանի գործունեությանը, որը Սփյուռքի միակ հայկական համալսարանն է:

Ներածություն և պատմաեկեղեցական համատեքստ

Հեղինակը հայ-բողոքական համայնքը դիտարկում է որպես հայ սփյուռքի ամենաքիչ հայտնի հատվածը՝ նշելով.

շարժման առաջացումը Օսմանյան կայսրությունում իրականացված միսիոներական աշխատանքի արդյունքում (1836 թ.-ին «Բարեպաշտական եղբայրության» հիմնադրումը, 1846 թ.-ին հայ-բողոքականների բանադրումը Հայ Առաքելական Եկեղեցու կողմից, 1850 թ.-ին առանձին «միլլեթ» ճանաչվելը),
հայ բողոքականության երեք ժամանակակից կենտրոնների գոյությունը՝ Բեյրութում, Փարիզում և Նյու Ջերսիում,
համայնքի ծանր կորուստները Ցեղասպանության տարիներին:

Հիմնական դրույթ

Հեղինակի կենտրոնական թեզն այն է, որ անթույլատրելի է ազգային համայնքի փոխարինումը կրոնական պատկանելիությամբ, ինչպես դա արվում էր Օսմանյան կայսրությունում՝ իշխանությունների շահերից ելնելով: Ընդգծվում է, որ ազգը սահմանվում է առաջին հերթին Հայրենիքով, և հայերի բաժանումը կրոնական հատկանիշով (օսմանյան «միլլեթների» համակարգը) ուղղված էր ինքնիշխան ազգի գաղափարի քայքայմանը: Այս կապակցությամբ հեղինակը պնդում է Հայության միասնության ճանաչման անհրաժեշտությունը՝ անկախ նրա ներկայացուցիչների կրոնական պատկանելիությունից, լինեն նրանք աթեիստներ, մուսուլմաններ, բողոքականներ թե կաթոլիկներ, պահպանելով միաժամանակ Հայ Առաքելական Եկեղեցու հետ ունեցած առանձնահատուկ պատմական կապը:

Հայկազյան համալսարան. պատմություն և կառուցվածք

Հոդվածի զգալի մասը նվիրված է Հայկազյան համալսարանին, որը 1955 թվականին հիմնադրվել է Մերձավոր Արևելքի Հայ Ավետարանական Եկեղեցիների Միության և Ամերիկայի Հայ Միսիոներական Ընկերակցության կողմից: Լուսաբանվում են.

համալսարանի անվան պատմությունը՝ ի հիշատակ Արմենակ Հայկազյանի, ով զոհվել է 1921 թվականին տեղահանության ընթացքում,
ինստիտուցիոնալ զարգացման փուլերը՝ ազատական արվեստների քոլեջից մինչև համալսարանի կարգավիճակ ստանալը (1996 թ.),
ժամանակակից կառուցվածքը՝ չորս ուսումնական մասնաշենք, բիզնեսի, հումանիտար և բնական գիտությունների ֆակուլտետներ,
ուսանողների բազմամշակութային կազմը (52%-ը հայեր, 48%-ը՝ հիմնականում արաբներ)՝ ղեկավարությունում հայերի առաջատար դերով:

Հայագիտություն և լուսավորչական առաքելություն

Առանձին ուշադրություն է դարձվում հումանիտար ֆակուլտետի հայագիտական բաժնին և 1970 թվականից հրատարակվող «Հայկազյան հայագիտական հանդես» գիտական ժողովածուին (27 հատոր): Բերվում են Student Life Office-ի ղեկավար Անդրանիկ Տագեսյանի խոսքերը՝ հայ և ոչ հայ ուսանողների ինտեգրման սկզբունքների, հայ մշակույթի պարտադիր դասընթացների և համալսարանի՝ որպես «հայկական դեսպանատան» դերի մասին լիբանանյան հասարակության մեջ:

Գրադարանային ֆոնդեր

Նշվում է համալսարանական գրադարանների՝ Բարսումյան (36 500 հատոր) և հայկական (32 596 հատոր, 136 պարբերական հրատարակություն) գրադարանների բարձր հագեցվածությունը, որոնք ներառում են Արմենակ Հայկազյանի արխիվը և պատմական պարբերականների լրիվ շարքեր («Բազմավեպ», «Հանդես Ամսօրյա», «Մուրճ» և այլն):

Եզրակացություն

Հեղինակը եզրակացնում է, որ Հայկազյան համալսարանը հայկական ինքնության պահպանման հաջողված օրինակ է Լիբանանի բազմամշակութային և քաղաքականապես անհանգիստ միջավայրում, ինչպես նաև ցույց է տալիս հայ տարբեր դավանանքների ներկայացուցիչների գործնական համագործակցությունը ընդհանուր լուսավորչական գործի անվան տակ: