«Լիբանանյան էսքիզներ» (շարունակություն)

「Լիբանանյան էսքիզներ» հոդվածը (շարունակություն), որը հրապարակված է №4 (19) համարում, նվիրված է Լիբանանի հայկական համայնքի կյանքին՝ Սփյուռքի ամենամեծ և ինստիտուցիոնալ առումով առավել կայացած կենտրոնի, և նրա դիրքին երկրի քաղաքական համակարգում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը կառուցված է ուղևորական դիտարկումների և լիբանանահայերի հետ ունեցած զրույցների հիման վրա և իրենից ներկայացնում է ազգագրական ակնարկի և քաղաքական վերլուծության համադրություն։ Ելակետը Բուրջ Համուդն է՝ Բեյրութի արվարձանը, որը կառուցվել է Ցեղասպանությունից հետո հայ գաղթականների կողմից և ոչ պաշտոնապես կոչվում է «Սփյուռքի մայրաքաղաք»։

Բուրջ Համուդը որպես սփյուռքյան ինքնության մոդել
Հեղինակը նկարագրում է շրջանի ձևավորման պատմությունը 1920-ական թվականներից սկսած, նրա տեղանունագիտությունը, լեզվական միջավայրը (հայերենի, արաբերենի և անգլերենի հարաբերակցությունը ցուցատախտակների վրա) և ժամանակակից էթնիկական կազմը, որում, բացի հայերից, ընդգրկված են շիաներ, պաղեստինցիներ և աշխատանքային միգրանտներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում լիբանանահայերի բացահայտ, իր ինքնությունից չշփոթված վարքի հոգեբանական երևույթին, որը հակադրվում է հեղինակի կողմից նկատվող «միմիկրիային» և ձուլման միտումին Սփյուռքի այլ երկրների հայերի մոտ, մասնավորապես՝ Ռուսաստանում։ Եզրակացվում է, որ Լիբանանում հայկական ինքնության կայունության պատճառը 1920-ականներից պահպանված համբավային, մասնագիտական և կուսակցական կազմակերպությունների խիտ ցանցն է։

Վերաբնակեցման ալիքները
Նշվում են համայնքի ձևավորման չորս փուլեր.
– Կիլիկիայից Ցեղասպանությունից հետո եկած գաղթականները (1920-ականներ);
– Ալեքսանդրետի սանջակից եկած վերաբնակիչները (1939);
– 1948 թվականի պատերազմից հետո Պաղեստինից հեռացած հայերը;
– Բաաս կուսակցության իշխանության գալուց հետո (1963) սիրիահայերի մի մասը։

Համայնքի քաղաքական դրությունը
Հոդվածի երկրորդ մասը վերլուծում է հայերի տեղը Լիբանանի դավանանքային-քաղաքական համակարգում։ Քննարկվում են՝
– հայկական տարրի սահմանադրական ճանաչումը որպես պետականակերտող;
– միջդավանական հավասարակշռության էվոլյուցիան մարոնիների գերակայությունից մինչև 1999 թվականի Թաիֆի համաձայնագիրը և հետագա սուննի-շիա հակադրությունը;
– հայկական կուսակցությունների (Դաշնակցություն, Ռամկավար, Հնչակ) պառակտումը երկու քաղաքական ճամբարների միջև Ռա֖իք Հարիրիի սպանությունից հետո;
– Դաշնակցության և Հարիրիի կառավարության հակամարտությունը հայկական խորհրդարանական քվոտայի հարցում (128-ից 6 տեղ) և դրա հետևանքները 2000 և 2005 թվականների ընտրական արդյունքների համար։

Հիմնական դրույթ
Հեղինակը ձևակերպում է թեզ լիբանանյան հասարակության խիստ բևեռացման պայմաններում հայկական համայնքի կառուցվածքային խոցելիության մասին. հայկական կուսակցությունների սակավամարդությունը և բաժանվածությունը զրկում են համայնքին ինքնուրույն քաղաքական գիծ վարելու հնարավորությունից, ինչը հաստատվում է իշխանությունների կողմից UNIFIL խաղաղապահ ուժերում թուրքական զորքերի մասնակցության դեմ հայերի բարձրացրած բողոքի անտեսմամբ՝ չնայած Լիբանանի կողմից 2000 թվականին Ցեղասպանության ճանաչմանը։

Եզրակացություն
Կասկածի տակ է դրվում Ցեղասպանության պաշտոնական ճանաչումների խորհրդանշական արժեքը, եթե դրանք ուղեկցվում են իրական քաղաքական հետևանքների բացակայությամբ։ Առանձին արձանագրվում է հայերի հարաբերություններում առկա լարվածությունը ոչ թե մուսուլման, այլ մարոնի համայնքի հետ, որը դրսևորվեց 2007 թվականին Մեթնի ընտրաշրջանում կայացած լրացուցիչ ընտրությունների շուրջ ծագած հակամարտության մեջ։ Հոդվածի ընդհանուր եզրակացությունն է. չնայած խորը ինտեգրվածությանն ու քաղաքացիական հայրենասիրությանը, Լիբանանի հայկական համայնքը մնում է երկրում իր կամքից անկախ տեղի ունեցող ժողովրդագրական և դավանանքային տեղաշարժերի պատանդը։