«Հիշատակի հուշարձաններ» (շարունակություն) - Կլոր սեղան

«ԱՆԻՎ» ամսագրի կլոր սեղանի շարունակությունը՝ նվիրված հայ ժողովրդի հիշատակի մշակույթի հիմնախնդիրներին

Հոդվածը հանդիսանում է «Անիվ» ամսագրի կլոր սեղանի շարունակությունը՝ նվիրված հայ ժողովրդի հիշատակի մշակույթի հիմնախնդիրներին։ Քննարկմանը մասնակցում են ազգագրագետ Հարություն Մարությանը, փիլիսոփա և բանաստեղծ Ռուբեն Անգալադյանը, ամսագրի գլխավոր խմբագիր Կարեն Աղեկյանը և ռազմավարության ու ազգային անվտանգության մասնագետ Հրաչյա Արզումանյանը։ Քննարկումը կենտրոնացած է ռազմական հուշարձանների վիճակի, Պանթեոնի կարգավիճակի և ազգային հիշողության ձևավորման սկզբունքների վրա։

Ռազմական հուշարձանները և հարգանքի ավանդույթները

Հարություն Մարությանը նշում է ռազմական հիշատակի վայրերին ցուցաբերվող ուշադրության անհամաչափությունը.

Անդրանիկի աճյունը Երաբլուր տեղափոխելը չդարձավ համաժողովրդական ավանդույթ, քանի որ քարոզչական շեշտադրումն ուղղված է ժամանակակից «սպարապետներին»;
Սարդարապատի հուշահամալիրում պահպանված են ճակատամարտի մասնակիցների և Արցախում զոհվածների միայն մեկուսի գերեզմաններ, որոնք հայտնի են հիմնականում ազգականներին;
Անհայտ զինվորի հուշարձանը կապված է միայն Հայրենական մեծ պատերազմի իրադարձությունների հետ;
«Վասպուրականի արծիվը» հուշարձանն ու Մուսա լեռան հուշահամալիրը պահպանում են զանգվածային հավաքների կենդանի ավանդույթը, թեև տարբեր ինտենսիվությամբ։

Դրական է գնահատվում մեռելոցի (հանգուցյալների հիշատակի) օրերին պաշտոնական կարգավիճակ տալու որոշումը, ինչը ընդլայնում է նախնիների հարգանքի ավանդույթի կիրառման հնարավորությունները։

Երևանի Պանթեոնի հիմնախնդիրը

Մարությանը մատնանշում է Պանթեոնի տարածքի անկարգավիճակությունը և դրա ապասրբազանացումը՝ մոտակայքում կայացող դատական գործընթացների պատճառով։ Ռուբեն Անգալադյանը զարգացնում է թեման՝ հայկական Պանթեոնը բնութագրելով որպես անուների «տարբեր մասշտաբի» և ոչ համակարգային ընտրանք.

բացակայում է ընտրության հստակ չափանիշը, ինչը հանգեցնում է պետական գործիչների և իսկական մշակութային մեծությունների կողք-կողքի հայտնվելուն;
առաջարկվում է բաժանում՝ առանձին պանթեոն պետական դեմքերի համար և առանձին՝ հոգևոր, գիտական և մշակութային կյանքի գործիչների համար;
քննադատվում է ցուցակներում այնպիսի դեմքերի բացակայությունը, ինչպիսիք են Ս. Մերգելյանը, Հ. Ասքարյանը, Ա. Քեմուրջյանը, Յու. Բարսեղովը;
առաջ է քաշվում սփյուռքից (մասնավորապես՝ թբիլիսյան) արժանավոր թաղումների Հայաստան փոխադրման գաղափարը՝ որպես ազգային «մաքրման» ակտ։

Չափանիշների որոնումը և արտասահմանյան փորձը

Կարեն Աղեկյանը զուգահեռ է անցկացնում փարիզյան Պանթեոնի հետ, որտեղ թաղման մասին որոշումը պատմականորեն ընդունվել է Ֆրանսիայի պատգամավորների, կայսեր և նախագահների կողմից։ Հրաչյա Արզումանյանն առաջարկում է դիմել եկեղեցական սրբադասման փորձին, որտեղ հիմնական չափանիշը ժամանակի կատեգորիան է. միայն պատմական հեռավորությունն է թույլ տալիս օբյեկտիվորեն գնահատել անհատականության մասշտաբը՝ իսկական մեծությունը տարանջատելով կոնյունկտուրային ճանաչումից։

Եզրակացություն

Կլոր սե