«Մենք դեռ ոչ մի բանի շուրջ չենք համաձայնվել» (շարունակություն) - Զրույցներ հայր Մեսրոպ Արամյանի հետ

Հոդվածը Արմեն Խեչոյանի և Կարեն Ախեկյանի՝ հայր Մեսրոպ Արամյանի հետ ունեցած զրույցի շարունակությունն է, որը հրապարակվել է «Անիվ»-ի նախորդ համարում։ Նյութը նվիրված է Հայաստանի զարգացման ուղիների և սփյուռքի հետ նրա փոխհարաբերությունների իմաստավորմանը՝ հոգևոր-մշակութային արժեքների, կրթական քաղաքականության և հասարակական վերափոխումների տեմպերի հարցի պրիզմայով։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Զրույցը կառուցված է որպես երկխոսություն, որտեղ զրուցակիցները հերթականությամբ բարձրացնում են Հայաստանի՝ սփյուռքի կողմից ընկալման, հնարավոր բարեփոխումների բնույթի և կրթության՝ որպես ազգային միավորման գործիքի դերի հարցերը։ Հայր Մեսրոպ Արամյանը հենվում է աշխարհի հայկական համայնքներով կատարած բազմաթիվ ուղևորությունների անձնական փորձի և «Այբ» դպրոցի ստեղծման պրակտիկայի վրա։

Հիմնական դրույթ

Զրույցի կենտրոնական թեզն այն է, որ երկրի ներսում ազնիվ, թափանցիկ խաղի կանոնների հաստատումը անհրաժեշտ է, թեև անբավարար պայման՝ Հայաստանի խնդիրները լուծելու և սփյուռքի հետ կապը պահպանելու համար։ Զրուցակցի կարծիքով.

• Հայաստանը չպետք է սահմանափակվի «պասիվ հայրենիքի» կամ էթնիկ զբոսաշրջության օբյեկտի դերով.
• երկիրը կոչված է դառնալ հոգևոր նորացման կենտրոն և առաջադեմ գաղափարների գեներատոր.
• բարեկեցությունն ինքնին նպատակ չէ և չի երաշխավորում ազգի գոյության իմաստը։

Սփյուռքը և հայկական աշխարհի միասնությունը

Հայր Մեսրոպը մերժում է Հայաստանի ներքին գործերին սփյուռքի մասնակցության անօրինականության պատկերացումը՝ պնդելով ընդհանուր պատմությամբ և ճակատագրով միավորված մեկ հայկական աշխարհի գոյության մասին։ Նա քննադատաբար է գնահատում այն գաղափարը, թե սփյուռքի ուժը կայանում է նրա անմիաբանության մեջ, գտնելով, որ միավորման իրական հիմքը կարող է դառնալ միայն ուժեղ, հոգևորապես լիարժեք հայրենիքը, այլ ոչ թե ինքնանպատակ կազմակերպչական կենտրոնացումը։

Կրթությունը՝ որպես առանցքային գործոն

Զրույցում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում սփյուռքում հայկական դպրոցական կրթության թեման, որը ապրում է ճգնաժամ (Մելքոնյան և Մուրատ Ռաֆայելյան դպրոցների փակումը)։ Առաջարկվում է հետևյալ ռազմավարությունը.

• «Այբ»-ի օրինակով որակյալ, մրցունակ հայկական դպրոցների ստեղծում աշխարհի տարբեր կետերում.
• ազգային ինքնագիտակցության ձևավորումը հենց դպրոցական փուլում, քանի որ հետագա բարձրագույն կրթությունն ոչ հայկական բուհերում այլևս ինքնության կորստի պատճառ չի դառնա.
• կրթական համակարգի վերածումը «փափուկ ուժի» գլխավոր ռեսուրսի և սփյուռքին Հայաստանի շուրջ համախմբող աղբյուրի։

Էվոլյուցիա թե՞ ռևոլյուցիա

Զրույցի առանձին բաժինը նվիրված է վերափոխումների ուղիների՝ էվոլյուցիոն կամ ռևոլյուցիոն մասին վեճին։ Հայր Մեսրոպը նշում է, որ իսկական էվոլյուցիան պետք է հենվի ժողովրդի հոգևոր-մշակութային կորիզի վրա՝ օրինակ բերելով Չինաստանը՝ հակադրելով այն հետխորհրդային երկրներում «գունավոր հեղափոխություններին», որոնք նա բնութագրում է որպես արտաքին ազդեցության ներքո ընթացող կլանային պայքար։ Միևնույն ժամանակ ընդգծվում է դանդաղ բարեփոխումների համար ժամանակի սահմանափակությունը՝ պայմանավորված համաշխարհային արագընթաց փոփոխություններով։

Եզրակացություն

Զրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ առանց մարդու խորը փոխակերպման՝ կրթության և հոգևոր-մշակութային դաստիարակության միջոցով, հնարավոր չէ ո՛չ կայուն տնտեսություն, ո՛չ արդյունավետ քաղաքական ինստիտուտներ։ Հենց ուժեղ, մրցունակ կրթությունը, որը Հայաստանը արտահանում է սփյուռք, դիտարկվում է որպես հայկական աշխարհի իսկական միավորման և ապագայի ընդհանուր վեկտորի ձեռքբերման հիմնական մեխանիզմ։