«Ձևավորում ոչնչացման միջոցով» (շարունակություն) - Միհրան Դաբաղ

Միհրան Դաբաղի «Ձևավորում ոչնչացման միջոցով» հոդվածը (շարունակություն), որը հրապարակվել է ԱՆԻՎ ամսագրի №2 (29) համարում՝ որպես աշխատանքի ավարտ (սկիզբը՝ ԱՆԻՎ №1 (28), 2010) Ալեքսանդր Կորոլևիչի թարգմանությամբ, նվիրված է քաղաքական բռնության օրինականացման սերնդային մեխանիզմների վերլուծությանը ազգային-սոցիալիզմի և երիտթուրքական շարժման գաղափարախոսություններում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը «սերնդի» կառուցվածքը դիտարկում է ոչ թե որպես կենսաբանական կատեգորիա, այլ որպես քաղաքական գործիք, որը հնարավորություն է տալիս հաղթահարել սոցիալական շերտավորումը՝ միջոցով ընդհանուր փորձի և խնդրի։ Հիմնական թեզն այն է, որ սերնդային ինքնությունը կառուցվում է գիտելիքի և դիսկուրսների յուրացման հիման վրա անձնական կապերի միջոցով՝ շարժման «հայրերի կառուցում»,— այլ ոչ թե վերացական թեորեմների միջոցով։

Զիյա Գյոքալփի դեպքը. կտակներ և լիազորությունների փոխանցում

Գյոքալփի ինքնակենսագրական «Փիլիսոփայական կտակների» (1922) նյութի հիման վրա Դաբաղը վերականգնում է լիազորությունների փոխանցման երեք մոդել.

• հոր կտակ,
• փիլիսոփայական դաստիարակի կտակ,
• քաղաքական դաստիարակի կտակ։

Տեքստի հատվածների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ նման «կտակները» միաժամանակ ուղղված են կոնկրետ անհատին և, նրա միջոցով, ազգի ողջ երիտասարդ սերնդին՝ կառուցելով «ընտրյալների համայնք», որին փոխանցվում է ազգային առաջնորդության առաքելությունը։

«Իդեալի» (mefkure) կատեգորիան

Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Գյոքալփի իդեալի հայեցակարգին՝ որպես «ներքին» արժեքի, որը միավորում է հույզն ու գիտելիքը, ծնվում է ճգնաժամում և կապում անհատին ազգի հետ։ Հեղինակը զուգահեռ է անցկացնում Հիտլերի «Մայն Կամպֆում» իդեալիզմի՝ որպես զոհողության պատրաստակամության մասին դատողությունների հետ՝ ընդգծելով գաղափարախոսական կառուցվածքների կառուցվածքային, այլ ոչ բովանդակային նմանությունը։

Բնական բարոյականություն և էթիկայի պատմականացում

Դիմելով Լյուդվիգ Գումպլովիչի և Ալֆրեդ Ռոզենբերգի տեքստերին՝ Դաբաղը ցույց է տալիս, թե ինչպես ազգայնական դոկտրինները նույնացնում էին բնականն ու բարոյականը՝ ներկայացնելով սերունդների հիերարխիան և ազգային ընտրյալությունը որպես «բնական» օրենքների արդյունք՝ դրանով իսկ օրինականացնելով պահանջվող գործողությունները՝ դիմելով գիտությանն ու պատմությանը։

Հիմնական դրույթ

Ինչպես կարծում է հեղինակը, տոտալիտար շարժումները ներկայացնում էին իրենց նպատակները ոչ թե որպես նոր, այլ որպես «հայտնաբերված» և պատմական փորձով հաստատված. նորությունը կայանում էր միայն անհապաղ իրագործման պահանջի և այլընտրանք չունեցող գործողության իրավիճակ ստեղծելու մեջ։

Եզրակացություն

Հոդվածն ավարտվում է այն թեզով, որ ցեղասպանության իրագործողներն իրենց ընկալում էին ոչ թե որպես հանցագործներ, այլ որպես ընտրյալ պատմական առաքելության կրողներ,— պատկերացում, որը արմատացած է հենց սերնդային օրինականացման տրամաբանության մեջ, որտեղ «օտար մարմինների» ոչնչացումը ներկայացվում է որպես ազգային ինքնության փրկության և ամրապնդման միակ ուղի։