«Պարի առանցքը» - հարցազրույց Գագիկ ԳԻՆՈՍՅԱՆԻ հետ

«Պարի առանցքը» նյութը, որը հրապարակվել է հրատարակության №3 (18) համարում, նվիրված է հարցազրույցի Գագիկ Գինոսյանի հետ՝ Արցախում կռված մահապարտների ջոկատի վետերանի, ավանդական հայկական պարերի «Կարին» համույթի ստեղծողի և ղեկավարի: Հարցազրույցում բացահայտվում է հայկական պարի փիլիսոփայությունը, նրա հավաքման ու վերականգնման պատմությունը, ինչպես նաև զրուցակցի ստեղծած ազգագրական թատրոնի հայեցակարգը:

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Զրույցը կառուցված է որպես հայկական պարը մյուս պարային ավանդույթներից տարբերող սկզբունքների հաջորդական բացահայտում՝ հենվելով դաշտային հավաքչական աշխատանքի անձնական փորձի, Հայրիկ Մուրադյանի ուսուցչության և գիտական աղբյուրների վրա (Կոմիտասի աշխատություններ, Լիսիցյանի կինեմատոգրամներ):

Հիմնական դրույթ. հայկական պարի ուղղաձիգ բնույթը
Գինոսյանը ձևակերպում է աշխարհի պարային ավանդույթների հիմնական տարբերությունը.

• հորիզոնական պարեր — մարմնի մասերի շարժումներ մարմնի առանցքի նկատմամբ, կապված են Երկրի և սեռական սկզբի հետ.
• ուղղաձիգ պարեր — շարժումները ձգվում են դեպի վեր, դեպի Երկինք, զուրկ են կոնքի ու ազդրերի առանձին շարժումից (Կոմիտասի արձանագրած տաբու):

Հայկական պարը պատկանում է երկրորդ կարգին և բնորոշվում է որպես «աստվածային», որը ձևավորում է ազգային կերպարը:

Ժողովրդական ժառանգության կոմերցիոնացման խնդիրը
Զրուցակիցը պնդում է, որ անթույլատրելի է ժողովրդական երգերի ու պարերի կամայական «մշակումը» տեսարանայնության համար՝ զուգահեռ անցկացնելով ճարտարապետական և քանդակագործական հուշարձանների փոփոխման անթույլատրելիության հետ: Տարանջատվում է ժամանակավոր և հավերժական արվեստը. ժողովրդի օտարումը հավերժական արվեստի նմուշներից հեշտացնում է նրա քայքայումն ու կառավարելիությունը:

Հավաքչական աշխատանք
Առանձին բաժին նվիրված է Ախալցխայի և Ջավախքի գյուղերով կատարված արշավախմբերին, որոնց նպատակն էր վերականգնել Հայաստանում իսկ կորսված էրզրումյան (կարնեցի) պարերը: Բերվում են ինֆորմանտների կոնկրետ օրինակներ՝ 70–95 տարեկան կանայք, ովքեր պահպանել են շարժումներն ու երգերը, ինչպես նաև նյութի տեսագրման մեթոդիկան:

Ազգագրական թատրոն
Նկարագրվում է առանձին պարերի կատարումից թատերական ներկայացումների ստեղծմանն անցումը («Հայ երգի հայրը», «Խնկով բուրած երկիր»), որոնք երգը, պարը, ծեսերն ու սովորույթները միավորում են մեկ ամբողջության մեջ, որտեղ պարը չի պոկվում համատեքստից ու ծիսական իմաստից:

Առանձին պարերի իմաստային բեռ
Քննարկվում են կոնկրետ օրինակներ՝ քոչարին՝ որպես տղամարդության մեջ նախաձեռնության տոտեմիստական ծես, գորանին՝ որպես հասարակական վշտի և գարնանային նորացման պար, «հորովել» երգը՝ որպես հողագործի ու եզան երկխոսություն, — ցույց տալով արտաքին ձևի հետևում թաքնված ազգագրական բովանդակության խորությունը:

Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ հայկական պարի ու երգի պահպանումը հավասարազոր է ժողովրդի ազգային էության և կորսված հողերին վերադառնալու հավատի պահպանմանը. իսկական կատարումը պահանջում է ոչ թե շարժումների մեխանիկական վերարտադրություն, այլ ծիսական ու հուզական համատեքստ իմաստալից մուտք գործելը, ինչը կենդանի ժողովրդական արվեստը տարբերում է «պլաստմասսայից»՝ հոգուց զուրկ արվեստից: