«Ընդհարումից վերև մնալը չի հաջողվի» - Հայկ Բալանյան

Հայկ Բալանյանի «"Կռվից վեր մնալ չի ստացվի"» հոդվածը ներկայացնում է քննադատական մեկնաբանություն Հրաչյա Արզումանյանի «Քաղաքական նշումների» վերաբերյալ և նվիրված է Արցախի դերի վերլուծությանը հայկական պետականության ճգնաժամի և «Չորրորդ Հանրապետության» նախագծի համատեքստում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը մեկնում է Արզումանյանի՝ երկու հայկական պետությունների պարադիգմայի թեզից՝ նշելով, որ այս մոդելն արդեն կորցրել է իր արդիականությունը և ավելի շուտ արտացոլում է արցախցի մտավորականների հնացած պատկերացումները, քան իրերի իրական վիճակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Արցախի «պահապանական» գործառույթի գաղափարի քննադատությանը, որը, ըստ Բալանյանի, ճշգրտում է պահանջում՝ կոնկրետ ինչի պահապանության մասին է խոսքը։

Հիմնական դրույթ. Արցախի ռեսուրսի սպառումը

Հեղինակը պնդում է, որ Արցախն, ըստ էության, դադարել է աշխարքային գործընթացների մոդերատոր լինելուց, քանի որ բարոյական, գաղափարական և կադրային ռեսուրսը վատնվել է վերնախավային և ֆինանսական բախումների ընթացքում։ Այս կապակցությամբ առանձնացվում են հետևյալ կետերը.

• Երկու պետություններում ձևավորված համակարգը հանգեցրել է ֆինանսական և քաղաքական ռեսուրսների կենտրոնացմանը ՀՀ նախագահի աշխատակազմում.
• Պահապանությունն, ըստ էության, ուղղված է եղել հենց Արցախի պաշտպանությանը, այլ ոչ թե ավելի լայն գործառույթի իրականացմանը.
• Արցախի սուբյեկտայնության վերականգնման ցանկացած փորձ անխուսափելիորեն բախման մեջ է մտնում գոյություն ունեցող համակարգի իրական «պահապանների» հետ։

Արցախի նոր դերը

Բալանյանը պնդում է, որ ճգնաժամի պայմաններում Արցախը պետք է դառնա նոր համակարգի և ավանդույթների նախաձեռնողը, նույնիսկ եթե այս դերը ստացվի «անշնորհակալ»։ Հեղինակը տարբերակում է դրամատիկ և հաղթական դերը, մի կողմից, և պահապանների պահապանի «կատակերգական» դերը, մյուս կողմից՝ ընդգծելով, որ «կռվից վեր» կանգնելու դիրքորոշումը հանգեցնում է միայն Արցախի մեկուսացմանը և նրա վերածմանը այլ ակտորների մանիպուլյացիաների ու առևտրի օբյեկտի։

Երկու պետություններից՝ միասնական օրգանիզմ

Հոդվածի առանձին բաժինը նվիրված է երկու պետությունների պարադիգմայից միասնական հայկական օրգանիզմի ճկուն, բազմավեկտոր արձագանքման համակարգին անցնելու անհրաժեշտությանը։ Հեղինակը նշում է, որ առանձնացված գործառույթների ուժեղացումը կարող է հանգեցնել ոչ թե փոխլրացման, այլ Արցախի և Երևանի միջև հակասությունների խորացման, ինչպես նաև ՀՀ-ում և սփյուռքում քաղաքական գործառույթների հետագա տարածաշրջանայնացման։ Որպես ՀՀ-ում արևմտամետ և ռուսամետ խորհրդարանական կուսակցությունների գոյության օրինակ բերվում է նախկինում փակ, ներպետական բազմավեկտորության մեխանիզմի քայքայման նշան։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ եթե Արցախը դեռևս պահպանում է պահապանական գործառույթ, ապա միայն հայակենտրոնության՝ որպես գաղափարական դոկտրինի, այլ ոչ թե Երրորդ Հանրապետության գոյություն ունեցող քաղաքական համակարգի նկատմամբ։ Հեղինակը համաձայնում է Արզումանյանի թեզի հետ՝ հայկական քաղաքական պատմության արցախյան փուլի ավարտի մասին՝ ավելացնելով, որ սա միաժամանակ նշանակում է նաև ԼՂՀ պատմության նեղ-արցախյան փուլի ավարտը։ Հայկական քաղաքականության վերածննդի վայրը՝ Երևան, Կապան, թե Ստեփանակերտ, սկզբունքային նշանակություն չունի. կարևորն այն է, որ ապագա բեկումը հենվի հայկական գոյության խորքային հիմքերի վրա և ապավինի հայ ժողովրդի ինքնիշխան իրավունքներին։