«Հայրենասիրություն և կոլաբորացիոնիզմ» (շարունակություն) - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Հակոբյանի «Հայրենասիրություն և կոլաբորացիոնիզմ» հոդվածը (շարունակություն) նվիրված է վերլուծությանն այն մասին, թե ինչպես են «գերարժեքները»՝ կրոնական, էթիկական, էսթետիկական՝ քաղաքականության մեջ օգտագործվում իրարամերժ գործելաձևերի արդարացման համար, ընդգրկելով նաև կոլաբորացիոնիզմն ու ներազգային ահաբեկչությունը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը շարունակում է նախորդ հրապարակմամբ սկսված տարանջատումն ընթացիկ ազգային-էթնիկական արժեք-հետաքրքրությունների (հող, իշխանություն) և ավելի բարձր կարգի գերարժեքների միջև։ Աշխատության թեզն է. որքան բարձր է արժեքը, և որքան ուժեղ է նրա հավակնությունը արտահայտել ինքն ազգի էությունը, այնքան ավելի փոփոխական է դրա քաղաքական պրոյեկցիան, և այնքան ավելի հեշտ է դրանով արդարացնել ցանկացած գործնական ուղեգիծ՝ սկսած օկուպացիոն իշխանությանը ծառայելուց մինչև եղբայրասպան հակամարտություն։

Քաղաքական կոնյունկտուրայի կրոնական սանկցիան

XX դարի առաջին կեսի եկեղեցական պատմության նյութի հիման վրա ցույց է տրվում, թե ինչպես Սուրբ Գրքի հղումների միջոցով արդարացվել են հակադիր դիրքորոշումներ.

• Սերգիոս մետրոպոլիտի 1927 թ. ուսուցողական թուղթը («սերգիականություն»), որը հրապարակեց հավատարմություն Աստվածամարտ խորհրդային իշխանությանը և հալածվողների վրա բարդեց Եկեղեցու և պետության հակամարտության մեղքը.
• Անաստասիոս մետրոպոլիտի 1938 և 1942 թթ. ուսուցողական թղթերը, որոնք գովերգում էին Հիտլերին որպես «ճշմարտության համար մոլորակային պայքարի առաջնորդ» և բարձրացնում էին ռուսական հողերի օկուպացիան որպես «ազատագրում»։

Հեղինակը ընդգծում է. խնդիրն ոչ թե առանձին հիերարխների անհատական մեղավորության մեջ է, այլ նրանում, որ բարձր ճշմարտություններն իրենց մեջ ներկառուցված «հակաթույն» չեն պարունակում կոնյունկտուրային օգտագործման դեմ. նույն մեջբերումներով կարելի է և՛ մերկացնել, և՛ արդարացնել ցանկացած բան։

Շոտլանդական օրինակ

Համեմատվում են շոտլանդական պատմության երկու շրջանները՝ XIII–XIV դարերի անկախության համար մղված պատերազմների ժամանակաշրջանը, երբ ազգային-էթնիկական հետաքրքրությունը չէր ծանրաբեռնված կրոնական կամ գաղափարական պրոյեկցիայով, և անկախությունը պահպանվեց, ինչպես նաև XVI դարի Ռեֆորմացիայի ժամանակաշրջանը, երբ էլիտայի դավանաբանական պառակտումն ու հակամարտող կողմերի դիմումը Ֆրանսիային և Անգլիային օգնության համար դարձան սուվերենիտետի կորստի հիմնական պատճառը։

Ժաննա դ'Արկի խորհրդանիշը

Ժաննա դ'Արկի պաշտամունքի օրինակով (Ջոն Հաթչինսոնի ուսումնասիրության հղումով) հետևվում է, թե ինչպես մեկ ազգային խորհրդանիշը հետևողականորեն յուրացվել է հանրապետականների, միապետականների, կոմունիստների, վիշիական կոլաբորացիոնիստների և հետագայում՝ Լը Պենի Ազգային ֆրոնտի կողմից՝ ամեն անգամ լցվելով հակառակ գաղափարական բովանդակությամբ։ Ցույց է տրվում, որ հերոսական կերպարը, որն սկզբնապես համախմբում էր ազգը, հեշտությամբ վերափոխվում է ներքաղաքական պառակտման գործիքի, մինչդեռ հակառակ շարժումը՝ բաժանարար մեկնաբանությունից միավորող մեկնաբանության, կատարվում է շատ ավելի դժվարությամբ։

Հանգուցային եզրակացություն

Հեղինակը եզրակացնում է, որ որքան ավելի «հողին կանգնած» և միանշանակ են հիմնական ազգային-էթնիկական արժեքները, այնքան ավելի բարդ է դրանցով արդարացնել դավաճանությունը կամ կոլաբորացիոնիզմը. ընդհակառակը, բարձր մետաֆիզիկական և էթիկական արժեքները, լինելով «անպաշտպան» կոնյունկտուրային օգտագործման դեմ, ընդունակ են սրբագործել գրեթե ցանկացած քաղաքական դիրքորոշում՝ մինչև իսկ իրարամերժները։ Սա արժեքներն ինքնին չի արժեզրկում, բայց ամրագրում է դրանց գործիքային խոցելիությունը քաղաքական դաշտում։