«Մեր մինուսները վերածել պլյուսների» - հարցազրույց Ռուբեն ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ հետ
Հոդվածը հանդիսանում է հարցազրույց Ռուբեն Վարդանյանի՝ «Ա's Rest ...
Թող փորձեմ նորից՝ ճշգրիտ։
Հոդվածը հանդիսանում է հարցազրույց «Տրոյկա Դիալոգ» ընկերությունների խմբի Տնօրենների խորհրդի նախագահ և «Հայաստան-2020» նախագծի համակարգող խորհրդի անդամ Ռուբեն Վարդանյանի հետ, նվիրված հայ ազգի ինքնակազմակերպման խնդիրներին գլոբալացման պայմաններում և սփյուռքային մասնատվածությունը մրցակցային առավելության վերածելու ուղիների որոնմանը։
Ներածություն և մեթոդաբանություն
Զրույցը կառուցված է որպես ընդարձակ երկխոսություն, որն ընդգրկում է սփյուռքային ինքնության, առաջնորդության, վստահության, էլիտայի ձևավորման և մշակութային քաղաքականության հարցերը։ Դատողությունների հենքն են հանդիսանում «Հայաստան-2020» նախագծի փորձառությունը և սփյուռքի ներկայացուցիչների շրջանում անցկացված սոցիոլոգիական հարցումը՝ ազգային ինքնանույնականացման չափանիշների վերաբերյալ։
Հիմնական դրույթը՝ գոյատևման մոդել ընդդեմ բարգավաճման մոդելի
Վարդանյանը փաստում է, որ XX դարի հայկական սփյուռքային մոդելը ձևավորվել է Ցեղասպանության ողբերգության և գոյատևման, այլ ոչ թե բարգավաճման ռազմավարության հիման վրա։ Այստեղից բխում է հայկական սփյուռքի առանձնահատկությունը՝ համեմատած մյուսների հետ.
- այն մոտենում է իր տիպով ոչ թե դասական սփյուռքներին (իռլանդական, թուրքական), այլ հրեական մոդելին՝ պետության հետ, որը սփյուռքահայերի մեծամասնության պատմական հայրենիքը չէ.
- Հայկական պետության թուլությունը պատմականորեն «շահավետ» էր սփյուռքի համար՝ հեշտացնելով «հալածված ժողովրդի» հանդեպ կարեկցանքի մոբիլիզացումը։
Սփյուռքը որպես մասնատված ցանց
Հեղինակն ընդգծում է հակասությունը. հայկական համայնքային ցանցի դարավոր գործունեության պայմաններում (Ռուսաստան, ԱՄՆ, Ֆրանսիա) համայնքները մնում են միմյանցից մեկուսացված, իսկ փոխօգնության մակարդակը ցածր է, քան չինական կամ հրեական սփյուռքներում։ XXI դարի խնդիրն է «ցանցային ներկայությունը» վերածել միասնական համակարգի՝ մինուսը (հայերի երկու երրորդի բնակեցումը երկրի սահմաններից դուրս) փոխակերպելով պլյուսի՝ օգտագործելով մարդկային տաղանդի արժեքը։
Առաջնորդության և վստահության խնդիրը
Առանձին բաժին նվիրված է առաջնորդության դեֆիցիտին. գոյատևման մոդելը անհամատեղելի է առաջնորդին անհրաժեշտ լավատեսության և երազանքի հետ։ Նշվում է.
- հայերի մեջ լոբբիստների և «տեղակալների» գերակշռությունը, ոչ թե խոշոր կազմակերպությունների ստեղծողների.
- փոխադարձ անհարգալից վերաբերմունքը և ազգի ներսում առաջնորդության լեգիտիմության խնդիրը.
- արմատացած անվստահությունը իշխանության հանդեպ՝ որպես ուրիշի կառավարման ներքո ապրելու ժառանգություն։
Էլիտաներ և մշակութային քաղաքականություն
Վարդանյանը վերլուծում է հայկական էլիտաների ճգնաժամը ԽՍՀՄ փլուզումից հետո՝ մատնանշելով դրանց անպահանջված լինելը նոր, ավելի փոքր մասշտաբի համակարգում, և առաջարկում է կոնկրետ նախաձեռնություններ՝ թարգմանչական մրցանակի հիմնում (համատեղ Արտաշես Էմինի հետ) և միջազգային մակարդակի գիտական մրցանակների, որոնք կհանձնվեն Հայաստանում՝ մշակութային և գիտական ներուժի պահպանման նպատակով։
Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն է. գոյատևման հոգեբանության հաղթահարումը և բարգավաճման ռազմավարությանն անցումը պահանջում են առաջնորդության նոր տիպի ձևավորում, վստահության վերականգնում՝ ինչպես սփյուռքի ներսում, այնպես էլ Սփյուռքի և Հայաստանի միջև, ինչպես նաև մարդկային կապիտալի՝ որպես ազգի գլխավոր ռեսուրսի, համակարգային օգտագործում գլոբալացման դարաշրջանում։
Ռուբեն Վարդանյանը բացատրում է, թե ինչու Ցեղասպանության ողբերգությունից ձևավորված սփյուռքի գոյատևման մոդելը խոչընդոտում է հայերի աշխարհասփյուռությունը վերածել առավելության, և ինչ պետք է փոխել առաջնորդության և վստահության մեջ բարգավաճման անցումն իրագործելու համար։
Սփյուռքի գոյատևման մոդելը