«Քանի դեռ ես պահանջված եմ, կմնամ այստեղ» - Հարցազրույց Վահան Արծրունու հետ
Դիանա Ստեփանյանի հոդվածը նվիրված է հայ կոմպոզիտոր և երաժիշտ Վահան Արծրունու հետ հարցազրույցին. նա ARTSRUNI խմբի հիմնադիրն է, «Կոմիտաս. Տասը Հայտնություն» ալբոմի հեղինակը և Nareկացի Արվեստի Ինստիտուտի («Naregatsi Art Institute») հիմնադիրներից մեկը։
Ստեղծագործական ուղին և ժանրային բազմազանությունը
Զրույցը կառուցված է որպես երաժշտի կենսագրական և ստեղծագործական դիմանկար՝ ռոք-կիթառահարից՝ հոգևոր երգչախմբային երգեցողության միջոցով, մինչև ակադեմիական, սիմֆոռոք և էլեկտրոնային երաժշտություն։ Արծրունին ընդգծում է կաղապարների սկզբունքային անընդունելիությունը, մասնավորապես՝ «բարդ» սահմանման մերժումը, չնայած Ռազմիկ Դավոյանի և Կոմիտասի բանաստեղծությունների վրա կիթառով երգեր կատարելու երկարամյա փորձին։
Հիմնական նախագծերը
Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում երաժշտի վերջին խոշոր նախագծին՝ ասորական հոգևոր երաժշտության մշակմանը.
- պրոդյուսեր Լինա Յակուբովայի նախաձեռնությունը և ասորական համայնքների մասին վավերագրական ֆիլմերի շարքը՝ ամբողջ աշխարհում.
- Արևելքի Ասորական Եկեղեցու պատարագի և սրբազան խորհրդակատարությունների ձայնագրումը՝ Իրանի Ուրմիայից եկած քահանաների մասնակցությամբ.
- «Sacred Episodes» և «Sacred Rituals» ալբոմների ստեղծումը, որոնք հրատարակվել են ԱՄՆ-ում «Chants from the East» ժողովածուում.
- զուգահեռ նախագիծ՝ ասորերեն մանկական երաժշտական այբուբենի ստեղծում։
Հիշատակվում է նաև «Հայուհու խորհուրդը» թատերականացված նախագծի, հայկական անիմացիայի և վավերագրական պատմական ֆիլմերի սաունդթրեքերի վրա տարվող աշխատանքը։
Հայկական երաժշտական մշակույթի վիճակի ախտորոշումը
Հարցազրույցի կենտրոնական թեման դառնում է Հայաստանում ժամանակակից երաժշտական իրավիճակի քննադատական վերլուծությունը.
- տարանջատում ժամանցային երաժշտության («ռաբիս», փոփ-ֆոլկ) և լուրջ արվեստի միջև, որը գոյություն ունի նեղ մասնագիտական շրջանակում՝ առանց լայն հասարակական պահանջարկի.
- Հայաստանի կողմից «մշակութային դարպասի» կարգավիճակի կորուստը՝ Արևմուտքի և խորհրդային տարածքի միջև, որը բնորոշ էր խորհրդային ժամանակաշրջանին.
- մշակութային ուղենիշների տեղաշարժը դեպի սուրոգատ «ասիականություն», որը մեծապես ձևավորվել է Մերձավոր Արևելքի և ամերիկյան սփյուռքի ճաշակների ազդեցությամբ.
- սփյուռքի պատասխանատվությունը պարզեցված երաժշտական ձևերի արտահանման համար՝ «մաքուր» ակադեմիական և ավանդական ժանրերի նկատմամբ հետաքրքրության բացակայության պայմաններում։
Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ, չնայած ժամանակակից Հայաստանում լուրջ արվեստի ինստիտուցիոնալ և հասարակական աջակցության բացակայությանը, XXI դարի երկրի երաժշտական մշակույթը տիրապետում է բավարար ստեղծագործական և բարոյական ռեսուրսի՝ նոր մշակութային իրականություն ձևավորելու համար, ի տարբերություն սփյուռքի, որը, Արծրունու կարծիքով, զուրկ է նման ներուժից և դատապարտված է մշակութային տկարացման։
Կոմպոզիտոր Վահան Արծրունին պատմում է իր ուղու մասին՝ ռոք-կիթառից մինչև հոգևոր և աշխարհային երաժշտություն, և բացատրում է, թե ինչու է լուրջ արվեստը Հայաստանում գոյություն ունենում՝ չնայած հասարակական և ինստիտուցիոնալ պահանջարկի բացակայությանը:
Ստեղծագործական ռեսուրս առանց ինստիտուցիաների