«Ազատագրական պայքարի քաղաքականությունը» - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Աղեկյանի «Ազատագրական պայքարի քաղաքականությունը» հոդվածը հանդիսանում է Հրաչյա Արզումանյանի «Քաղաքական նշումների» ընդարձակ մեկնաբանություն և նվիրված է ժամանակակից Հայաստանի քաղաքական տարածության բնույթի վերլուծությանը՝ ազգային-ազատագրական անավարտ պայքարի համատեքստում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը ելնում է ընդհանուր գաղափարի և կոնկրետ իրականության մեթոդաբանական տարբերակումից. Հայաստանի Հանրապետություն–Արցախ–սփյուռք եռյակի դեպքում միշտ անհրաժեշտ է հստակեցնել՝ խոսքը վերաբերում է պատշաճին, թե՝ գոյություն ունեցողին։ Հայության երեք մասերի գոյություն ունեցող վիճակը բնութագրվում է «ավելի կենդանի, քան մեռած հիվանդի» փոխաբերությամբ։

Եռյակի մասին հիմնական դրույթը

Աղեկյանը պնդում է, որ հայկական տարածության եռակիությունն ինքնին ամբողջության հիվանդության ախտանիշ է, այլ ոչ թե դրական ռազմավարական մեկնաբանությունների առիթ.

• ազգի բաժանումն երկու պետությունների պատմության մեջ ոչ մի տեղ չի հաստատվել ռազմավարական նկատառումներով.
• Երևանը, չնայած բոլոր խնդիրներին, մնում է հայության այլընտրանք չունեցող ձգողության կենտրոն.
• պահի խնդիրը ոչ թե «հիվանդ» ազգային մասերի համար ֆունկցիոնալ դերեր փնտրելն է, այլ ընդհանուր ջանքերով լիարժեք միասնական կառավարման կենտրոն կառուցելը։

Քաղաքական դաշտի բացակայության բնույթը

Հոդվածի կենտրոնական թեզը Արզումանյանի այն դիտարկման վերաիմաստավորումն է, ըստ որի Հայաստանում policy-ի երևակայության առկայության դեպքում բացակայում է politics-ը։ Հեղինակը դա կապում է ոչ միայն էլիտաների եսասիրության և սերունդների խնդրի («զոմբիների») հետ, այլև հայկական պետականության օբյեկտիվ պատմական առանձնահատկությունների հետ.

• այն ծնվել է ազգային-ազատագրական պայքարի պայմաններում՝ ի տարբերություն մյուս հետխորհրդային պետությունների.
• այդ պայքարն ուղղված չի եղել մետրոպոլիայի (Մոսկվայի) դեմ, որի հետ պահպանվում է հակասական դաշինք.
• պայքարը մնում է անավարտ 25 տարի անց՝ ռազմական հաղթանակը քաղաքական և իրավական առումով ամրագրված չէ։

Ազատագրական պայքարը որպես գերիշխող գործոն

Հեղինակը բերում է մի շարք փաստեր (ադրբեջանական «մշակույթի գործիչների» այցերը Արցախ, դիվերսանտի մարմնի հանձնումը, Սաֆարովի գործը, սահմանում զինվորների զոհվելը, Արցախի ինչպես ճանաչման, այնպես էլ ինտեգրման անհնարինությունը)՝ հաստատելով, որ դիմակայությունը մնում է նույն, ազգային-ազատագրական փուլում, և չի անցնում միջպետական հակամարտության ձևաչափի։ Հիմնական եզրակացությունն այն է, որ քանի դեռ գոյության օրինական և ինքնաբավ տարածքը հետ չի նվաճված, լիարժեք քաղաքական դաշտ ձևավորվել չի կարող. ոչ դեմքերն են, ոչ կուսակցություններն են ամբողջական իմաստով քաղաքական։

Պայքարի երկրորդ ճակատը

Առանձին առանձնացվում է Հայաստանի ներուժային ինքնաբավության՝ տնտեսական և ռազմական՝ հասնելու խնդիրը՝ որպես հարկադրված փոխզիջումներից և շանտաժից ազատվելու պայման, առանց որի երկիրը զրկված է արտակարգից բացի այլ օրակարգ ունենալու հնարավորությունից։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ ներկայիս հայկական քաղաքական դաշտը գործում է միայն նմանակային կերպով՝ Արցախում պատրաստ, բայց չգործող օդանավակայանի նման, քանի որ ապահովված չէ սեփական ուժը, որը երաշխավորում է անվտանգությունը։ Իրավիճակի շրջադարձը հնարավոր է ոչ թե ավանդական մեխանիզմների միջոցով (ընտրություններ, կոալիցիաներ, բողոքի ակցիաներ), այլ հասարակության կողմից դրության արտակարգության գիտակցման և ազգային-ազատագրական պայքարի խնդիրների քաղաքական միջոցներով լուծման միջոցով։ Արտաքին մարտահրավերների լրջությունը հեղինակի կողմից դիտարկվում է ոչ որպես դժբախտություն, այլ որպես մոբիլիզացնող էներգիայի հնարավոր աղբյուր։