«Բազմակի լինելու պահանջ» - Հարցազրույց Սերժ ԱՎԵՏԻՔՅԱՆԻ հետ

Հոդվածը ֆրանսահայ դերասան, ռեժիսոր և թատերական գործիչ Սերժ Ավետիքյանի հետ հարցազրույց է, որը հրապարակվել է Ashkhar.org հրատարակության թիվ 3 (24) համարում։ Նյութը նվիրված է հերոսի ստեղծագործական և կենսագրական ուղուն՝ բազմակի ինքնության թեմայի պրիզմայով դիտարկված՝ հայկական, ֆրանսիական, խորհրդային։

Ներածություն և կենսագրական համատեքստ

Հարցազրույցը սկսվում է Ավետիքյանի մանկության պատմությամբ Խորհրդային Հայաստանում, ուր նրա ընտանիքը հայրենադարձվել էր Ֆրանսիայից 1947 թվականին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում.

• ընտանիքում և Երևանի թիվ 119 դպրոցում ֆրանսախոս միջավայրի մթնոլորտին.
• մշակութային շրջապատին, ներառյալ Տիգրան Մանսուրյանի հետ ծանոթությունը.
• 1960-ականների Խորհրդային Հայաստանի «բարեկեցիկ ժամանակաշրջանի» զգացողությանը, որը երաժշտության և մշակույթի միջոցով քիչ-քիչ բացում էր պատուհան դեպի Արևմուտք։

Մեկնումը և հարմարվողականությունը Ֆրանսիայում

Հանգուցային շրջադարձային պահ դարձավ ընտանիքի մեկնումը Ֆրանսիա 1970 թվականին, որը հերոսը ապրում էր որպես ցավոտ բաժանում հայրենիքից, ընկերներից և առաջին սիրուց։ Այս բաժանման փորձառությունը հետագայում հիմք դարձավ «Ի՞նչ եղավ իմ ընկերների հետ» (1982) վավերագրական ֆիլմի համար, որը հարցազրույցի հեղինակը կապում է հայ սփյուռքի և ժողովրդի ցրվածության ավելի լայն թեմայի հետ։

Ձևավորումը արվեստում

Առանձին բաժին նվիրված է Ավետիքյանի՝ որպես թատերական և կինոդերասանի ձևավորմանը՝ Մոդոնի կոնսերվատորիայում ուսուցմանը, առաջատար ֆրանսիացի ռեժիսորների (Պատրիս Շերո, Կլոդ Ռեժի, Ժակ Լասալ) հետ աշխատանքին, ինչպես նաև սկզբունքային մերժմանը՝ փոխել ազգանունը կարիերան հեշտացնելու համար։

Կինեմատոգրաֆիական ուղին և հայկական թեման

Զգալի տեղ է հատկացվում Ավետիքյանի ռեժիսորական և պրոդյուսերական գործունեությանը, նրա ստեղծագործական երկխոսությանը Փարաջանովի, Տարկովսկու և հատկապես Փելեշյանի ժառանգության հետ. վերջինիս հետ կապված է չկայացած համատեղ նախագծի պատմությունը, որը բացատրվում է խորհրդային ստեղծագործական մոդելի և արևմտյան պայմանագրային համակարգի անհամատեղելիությամբ։ Մանրամասն քննարկվում է «Մենք նույն ջուրն ենք խմել» վավերագրական ֆիլմը, որը նկարահանվել է ռեժիսորի նախնիների թուրքական գյուղում, — նախագիծ, որի իրականացումը պահանջեց քսան տարի և, ըստ հեղինակի, հայ-թուրքական երկխոսության ուղի բացեց։

Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Ռոբեր Գեդիկյանի ֆիլմերում կատարած դերերի քննարկումը, մասնավորապես Շառլ Ազնավուրի հոր դերը «Հանցագործության բանակ» կինոնկարում, ինչպես նաև Սիմոն Աբկարյանի դերասանական կարիերայի հետ զուգահեռների շուրջ խորհրդածությունները։

Ստեղծագործության շուրջ խորհրդածություններ

Հարցազրույցի եզրափակիչ մասը նվիրված է թատրոնի, կինոռեժիսուրայի և կինոդերասանական աշխատանքի՝ որպես սկզբունքորեն տարբեր, բայց փոխլրացնող ինքնաիրացման ձևերի համադրմանը, ինչպես նաև ժամանակակից մշակույթում «արտիստ» հասկացության արժեզրկման շուրջ խորհրդածությանը։

Հիմնական եզրակացություն

Հարցազրույցի ամփոփիչ միտքն այն է, որ բազմակի ինքնությունը ներքին հակասության աղբյուր չէ, այլ ստեղծագործական ռեսուրս. միաժամանակ մի քանի մշակութային և մասնագիտական դրսևորումներում գոյություն ունենալու կարողությունը (հայ և ֆրանսիացի, դերասան և ռեժիսոր, թատրոնի և կինոյի մարդ) հերոսի համար դառնում է գեղարվեստական ազատության հիմքը և թույլ է տալիս հաղթահարել պատմականորեն պայմանավորված սահմաններն ու վախերը։