«23 ապրիլի ամոթը» - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ

Կարեն Աղեկյանի «23 ապրիլի ամոթը» հոդվածը նվիրված է հայ-թուրքական դիվանագիտական մերձեցման քննադատական վերլուծությանը, որը հայտարարվել է ապրիլի 23-ին՝ Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը, և հեղինակի կողմից դիտարկվում է որպես հայկական պետական քաղաքականության և հասարակական գիտակցության համակարգային ճգնաժամի դրսևորում։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Հեղինակը մերժում է հայկական իշխանության «հանճարեղ ռազմավարական ծրագրի» մասին կոնսպիրոլոգիական վարկածները՝ որակելով կատարվածը որպես իշխանության անպատասխանատվության և անսկզբունքայնության հետևանք։ Վերլուծությունը կառուցված է պետության վարքագծի երկու մոդելների համադրման վրա՝ «կրպակային», որը հիմնված է նեղ տնտեսական օգուտի վրա, և պետականական, որը հենվում է հիմնարար ազգային շահերի գիտակցման վրա։

Հիմնական դրույթ. «կրպակային ռեալիզմի» քննադատություն
Աղեկյանը ցույց է տալիս, որ պետական քաղաքականության փոխարինումը առևտրային ընկերության տրամաբանությամբ անխուսափելիորեն հանգեցնում է երկրի դեգրադացիայի մինչև «տարանցիկ ճանապարհի կայարանի» մակարդակ՝ զրկված սեփական արժանապատվությունից և ռազմավարական սուբյեկտայնությունից։ «Ճանապարհային քարտեզի» հայտարարման խորհրդանշական ամսաթիվը մեկնաբանվում է որպես հայ ժողովրդի գիտակցված նվաստացում, հաշվարկված թուրքական կողմի կողմից և ընդունված հայ «գործիչների» կողմից՝ առանց դիմադրության։

Թուրք-հայկական սակարկության երկու խնդիրները
Հեղինակը առանձնացնում է.
• Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչման գործընթացի տորպեդահարումը, մասնավորապես՝ ԱՄՆ վարչակազմի և կոնգրեսի կողմից դրա ճանաչման հեռանկարը.
• հայ հասարակության հետևողական «վարժեցումը» ազգային նվաստացումների շղթային՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել կոլեկտիվ արժանապատվության շեմը հետագա զիջումների առջև, այդ թվում՝ ղարաբաղյան հարցում։

Պատմական համատեքստ
Անցկացվում է զուգահեռ Անդրկովկասում 1918–1920-ական թվականների տարածքային սահմանազատման հետ, երբ իրար հաջորդող երեք արտաքին ուժեր (թուրքերը, բրիտանացիները, բոլշևիկները) միատեսակորեն գործել են հայկական շահերի հաշվին, ինչը հեղինակը բացատրում է ոչ թե պատահականությամբ, այլ հայ հասարակության արմատացած քաղաքական անօգնականությամբ, պայմանավորված գիտակցության անհատապաշտական, մանրասեփականատիրական տիպի գերակշռությամբ։

Եզրակացություն
Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ կատարվողը ոչ թե առանձին քաղաքական գործիչների ցավալի սխալ է, այլ քաղաքացիական հասարակության և միասնական ազգի՝ որպես քաղաքական սուբյեկտի բացակայության օրինաչափ հետևանք։ Հեղինակը կոչ է անում ձևավորել «երրորդ ուժ»՝ միավորելով սփյուռքահայերին և մետրոպոլիայի հայերին՝ գոյություն ունեցող իշխանությունից և ընդդիմությունից դուրս, և պնդում է ժողովրդի իմացության բացակայությամբ կնքված ցանկացած պայմանավորվածության իրագործումից հրաժարվելու անհրաժեշտության վրա, քանի որ «կայարանի կրպակի» և ինքնիշխան երկրի միջև ճակատագրական ընտրությունը որոշում է հենց հայ ազգի ապագան։