«Հակահայկական սցենարը ջախջախել» - Կարեն ԱՂԵԿՅԱՆ, Հրաչյա ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ

Կարեն Ագեկյանի և Հրաչյա Արզումանյանի հոդվածը նվիրված է Ջավախքի հայ բնակչության շահերի պաշտպանության հարցում Հայկական աշխարհի ռազմավարական սխալների վերլուծությանը և տարածաշրջանում իրադարձությունների անբարենպաստ սցենարին արդյունավետ հակազդման սկզբունքների մշակմանը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Նյութը «Pro Patria» շարքի (խմբ.՝ Արմեն Այվազյան) նախապատրաստվող երրորդ հատորի հատվածն է, որը նվիրված է Ջավախքի խնդրին։ Հեղինակները ելնում են այն թեզից, որ Հայությունը՝ որպես սուբյեկտ, ավանդաբար քաղաքականապես թույլ է եղել՝ անընդունակ մշակելու միասնական, իրատեսական և արդյունավետ տարածաշրջանային ռազմավարություն։ Մեթոդաբանական շրջանակը կառուցվում է Օսմանյան կայսրությունում հայկական ազատագրական շարժման աղետի ու Արցախում ձեռք բերված դժվարին հաղթանակի պատմական փորձի համադրման հիման վրա՝ Ջավախքի շուրջ ներկա իրավիճակի հետ, ընդ որում հեղինակները զգուշացնում են ուղղակի զուգահեռներից՝ պնդելով միայն ազգային-քաղաքական պայքարի ունիվերսալ օրինաչափությունների առկայությունը։

Հիմնական դրույթը՝ պատմական սխալների կրկնությունը

Հոդվածի կենտրոնական թեզն է Հայության՝ հակառակորդի առավելագույն մոբիլիզացիա հրահրելու կարողությունը՝ սեփական ուժերի մոբիլիզացիայի փոխարեն։ Նշվում են կառուցվածքային պատճառները՝

• ազգային պայքարի կապակցումը մեծ տերությունների քաղաքականության հետ,
• ոչ թե իրական արդյունքի, այլ միջազգային արձագանքի վրա հույս դնելը,
• գործողություններով չամրապնդված բարձրաձայն հայտարարությունները,
• հայերի ընկալումն արտաքին թշնամու «հինգերորդ շարասյուն»։

Հեղինակների կարծիքով, նույն սխեմաները վերարտադրվել են Ջավախքում, որտեղ Ախալքալաքի ռուսական ռազմակայանի համար պայքարը սխալմամբ վերածվել է ազգային շարժման առանցքի՝ հակառակ բազայի դուրսբերման ակնհայտ նախասահմանվածությանն ու վրացական հասարակության լիակատար համերաշխությանն այս հարցում։

Շարժման նպատակների անորոշությունը

Հեղինակները փաստում են, որ ջավախքահայության և ընդհանրապես Հայության մոտ բացակայում է հստակ ձևակերպված վերջնական նպատակը՝ լինի դա ինքնավարություն, անկախություն, մշակութային ինքնավարություն, թե տնտեսական ինտեգրում։ Այս անորոշությունը ծնում է ներքին պայքար և հնարավորություն է տալիս հակառակորդներին հայկական պահանջները ներկայացնել որպես ծայրահեղական և անջատողական։

Համակարգային սխալ՝ առճակատում գլոբալիզացիայի հետ

Առանձին բաժին նվիրված է հայրենասիրական ուժերի մի մասի մեկուսացնող ընդդիմության քննադատությանը գլոբալիզացիայի գործընթացների նկատմամբ, մասնավորապես՝ հաղորդակցային նախագծերին ընդդիմությանը (Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան, Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում, Կարս-Ախալքալաք-Թբիլիսի երկաթուղի)։ Հեղինակները պնդում են, որ հաղորդակցությունների բացությունը դարձել է ժամանակակից աշխարհակարգի աքսիոմ, և դրան հակազդելը միջազգային հանրության կողմից ընկալվում է որպես անախրոնիզմ, որը Հայությանը դասում է կանխորոշված պարտվողական դիրքում։

Առաջարկվող ռազմավարությունը

Առճակատման փոխարեն առաջարկվում է՝

• հասնել հայկական կողմի ընդգրկմանը տարածաշրջանային նախագծերում՝ դրանց իրականացումը ոչ թե դանդաղեցնելով, այլ ընդլայնելով,
• վարել համակարգային «քաղաքական արշավ»՝ սփյուռքի և ՀՀ իշխանությունների մասնակցությամբ,
• կանխել հակառակորդի սցենարի իրագործումը՝ ահաբեկչական գործողությունների հրահրումը, Արցախի և Ջավախքի հավասարեցումը, Հայաստանի ներքաշումը հակամարտության մեջ կամ Ջավախքի ու Երևանի միջև ճեղքվածքի ստեղծումը։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ անհրաժեշտ է Հայության հիմնականում բացասական պատմական փորձի քննադատական վերիմաստավորումը՝ մշակելու համար արդյունավետ, հարձակողական, այլ ոչ թե պաշտպանական-մեկուսացնող ռազմավարություն, որն ընդունակ լինի «հեծնել» գլոբալիզացիան՝ դրան հակառակվելու փոխարեն, որպես Ջավախքի հայ բնակչության դեմ նախապատրաստված թշնամական սցենարի քայքայման միակ ուղի։