«Հարգարժան քաղաքացիներ» - Նադիա Հ. Ռայթ

Նադիա Ռայթի «"Հարգարժան քաղաքացիներ"» հոդվածը նվիրված է Սինգապուրի և Մալայզիայի հայկական համայնքի մասին գրքի ստեղծման պատմությանը, ինչպես նաև հեղինակի անձնական փորձին արխիվային և ազգագրական հետազոտությունների ասպարեզում։

Ներածություն և կենսագրական համատեքստ

Հեղինակը Նոր Զելանդիայի հայրենակիր է, հայուհի Վարսենիկ (Վերա) Դոքմեջյանի դուստրը, որի ծնողները փրկվել են 1915 թ. ցեղասպանությունից՝ փախուստ տալով Ամասիայից Եգիպտոս։ Հենվ իր մոր հիշատակին է նվիրված գիրքը։ Նոր Զելանդիայում հայկական սփյուռքի բացակայությունը հանգեցրեց այն բանին, որ սեփական արմատների նկատմամբ հետաքրքրությունը հեղինակի մեջ արթնացավ միայն հասուն տարիքում, Սինգապուրում բնակվելու ժամանակահատվածում (1985–1988 թթ.)։

Հետազոտության մեթոդաբանություն

Մեկնակետը դարձավ Սինգապուրում Սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի հայկական եկեղեցու հայտնաբերումը և նրա կառուցման պատմությունը հասկանալու ցանկությունը։ Հեղինակը նկարագրում է հայտնաբերված փաստը, ըստ որի հայերն այստեղ բնակություն են հաստատել ոչ ուղղակիորեն Հայաստանից, այլ Պարսկաստանից, ուր նրանց XVII դարի սկզբին ուղարկել էր Աբբաս շահը։ Աշխատանքը տարվում էր մի քանի ուղղություններով.

• 1846 թվականից սկսած բնակիչների տարեկան ցուցակների վերլուծություն.
• եկեղեցու բակ տեղափոխված տապանաքարերի ուսումնասիրություն.
• երդվյալ ատենակալների, ուղևորների ցուցակների, կառավարական թերթերի ստուգում.
• "Straits Times"-ի և այլ տեղական հրատարակությունների ամբողջական հավաքածուների հետ աշխատանք.
• արևելահայերենով, պարսկերեն ներմուծումներով եկեղեցական գրառումների հասանելիության ստացում։

Հիմնական մեթոդաբանական խնդիրը

Առանձնահատուկ բարդություն ներկայացնում էր վերաբնակիչների կողմից հայկական անունների անգլերենացումը. «-յան» վերջածանցի կորուստը և ազգանունների փոփոխությունը (Մարտին, Էդգար, Գրիգորի, Մոզես) ստիպեցին հետազոտողին վերաշարադրել սկզբնական մոտեցումը և սովորել հայկական ծագումը բացահայտել երկրորդ, «չթարգմանված» անուններով։

Ծրագրի զարգացումը և հրատարակումը

Որպես կարճ հետազոտություն սկսված աշխատանքը վերաճեց խոշոր աշխատության, որը լրացվեց Սինգապուրի հայերի հետնորդներից ստացված տեղեկություններով և ընդգրկեց նաև Մալայզիայի հայկական համայնքի պատմությունը։ 2002 թվականին ավարտված ձեռագիրը հրատարակչական աջակցություն չգտավ նյութի ծավալի և մասնագիտացված բնույթի պատճառով. գիրքը հեղինակը հրատարակեց ինքնուրույն, դիզայներ որդու մասնակցությամբ։

Հարակից թեմա. Vanda Miss Joaquim որգիդեան

Առանձին հեղինակը հիշատակում է իր հրապարակումները Ագնես Ջոակիմի (Աշխեն Հովակիմյան) կողմից աշխարհ բերված որգիդեայի սորտի ստեղծման պատմության մասին, հերքելով ծաղկի պատահական հայտնաբերման մասին տարածված լեգենդը և հենվելով նախնական աղբյուրի՝ բուսաբան Հենրի Ռիդլիի 1893 թ. նկարագրության վրա։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ փոքրաքանակ և անհետացող էթնիկ համայնքների պատմության փաստագրումը պահանջում է համակարգված արխիվային աշխատանք և բանավոր ընտանեկան ավանդույթների քննադատական ստուգում. իրականացված հետազոտությունը հնարավորություն տվեց վերականգնել Սինգապուրի և Մալայզիայի հայկական համայնքի ներդրումն այս երկրների զարգացման գործում և արթնացրեց հետնորդների հետաքրքրությունը սեփական ազգագրության նկատմամբ։ Հեղինակը հայտարարում է աշխատանքի շարունակության մասին՝ Սինգապուրից Մելբուրն վերաբնակված հայերի պատմության ուսումնասիրություն։