«Ռազմավարություն» - Հարցազրույց Հրաչյա ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆԻ հետ

Կարեն Ագեկյանի և Րաֆֆայել (Ռաչյա) Արզումանյանի հոդվածը նվիրված է Ռ. Արզումանյանի «Ստրատեգիա» աշխատության քննարկման շարունակությանը, որը նախկինում հրապարակվել է ամսագրում, և երկրորդ զրույցում բացահայտում է ժամանակակից պատերազմի բնույթի և Հայության ստրատեգիական անարդյունավետության պատճառների առանցքային կողմերը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը կառուցված է հարցազրույցի ձևով, որտեղ Կարեն Ագեկյանը հարցեր է տալիս՝ ելնելով ռազմական ստրատեգիայի դասական տեքստերից, իսկ Րաչյա Արզումանյանը դրանք բացահայտում և արդիականացնում է XXI դարի հայկական իրականության համատեքստում։ Քննարկումն ընդգրկում է հեղինակային «Ստրատեգիա» հոդվածի երկրորդ և երրորդ մասերը։

Պատերազմի կոնտինուումը և ընդհարման նոր դոմեյնները
Արզումանյանը պնդում է, որ սխալ է ժամանակակից պատերազմը սահմանափակել բացառապես տեղեկատվական կամ հոգեբանական չափումով։ Հոդվածի հիմնական դրույթը պատերազմի անընդհատ տարածության մասին թեզն է, որտեղ դոմեյնների միջև սահմանները պայմանական են.

• ավանդական պատերազմի ֆիզիկական դոմեյն.
• տեղեկատվական դոմեյն.
• ճանաչողական դոմեյն.
• սոցիալական դոմեյն.

Պատերազմը մղվում է միաժամանակ բոլոր ասպարեզներում (դիվանագիտություն, քաղաքականություն, տնտեսություն) և բոլոր դոմեյններում. հնարավոր են միայն շեշտադրումների տեղաշարժեր, սակայն հաղթանակը միշտ մեկն է։

Տեղեկատվական տարածությունը՝ որպես նոր «ընդհանուր միջավայր»
Զարգացնելով Ալֆրեդ Մահանի բաց ծովի՝ որպես «ընդհանուր տարածության» գաղափարը, հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես է XXI դարի տեղեկատվական միջավայրը մասամբ ստանձնում ծովի գործառույթները՝ դառնալով առևտրի և հաղորդակցության ասպարեզ, որն ազդում է պետության դիրքի վրա համաշխարհային հիերարխիայում։ Նոր միջավայրի տարբերությունները.

• մուտքի ցածր արժեք.
• վերահսկողությունն առավելապես կորպորացիաների և անհատների, ոչ թե պետությունների կողմից.
• ընդլայնման ֆիզիկական սահմանների բացակայություն.
• մարդկային անհատի կենտրոնական դերը՝ իր ստեղծագործականությամբ և մշակութային սկզբունքով։

Հայության անարդյունավետության պատճառները
Պատասխանելով ժամանակակից պատերազմում Հայության թուլության մասին հարցին՝ Արզումանյանը մատնանշում է խորքային խնդիրը՝ հայկական մտածողության, փիլիսոփայության և քաղաքական մտքի արխայիկությունը, որը հակված է պատճենել ուրիշների որոշումները՝ առանց հաշվի առնելու սեփական համատեքստը։ Հիմնական պակասը XXI դարում Հայաստանի և Հայկական աշխարհի հստակ տեսլականի բացակայությունն է, առանց որի հնարավոր չէ կիրառել ստրատեգիայի դասական եռյակը՝ «նպատակներ–եղանակներ–միջոցներ»։

Փոխզիջման և հաղթանակի ընկալման խնդիրը
Առանձին բաժին նվիրված է Արցախյան պատերազմի իմաստի խեղաթյուրմանը միջազգային ընկալման մեջ, որտեղ ագրեսորը և զոհը փոխում են տեղերը, իսկ Թուրքիան ստանում է միջնորդի դեր՝ չնայած շարունակվող շրջափակմանը։ Հեղինակն ընդգծում է պատմական պարադոքսը՝ հայ ժողովրդին ավելի սովորական է պարտություններ ապրելը, քան հաղթանակը կառավարելը, ինչը ծնում է ճանաչողական դիսոնանս և ձգտում դեպի նոր զիջումներ՝ ձեռք բերվածն ամրապնդելու փոխարեն։

Եզրակացություն
Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ թուրքական աշխարհի հետ ձգձգվող դիմակայության վիճակը հայկական պետականության գոյության երկարաժամկետ հաստատունն է, իսկ փոխզիջումների թույլատրելիության հարցը ուղղակիորեն կախված է նրանից, թե ինչ նպատակներ՝ «պահպանարանի» պահպանում, թե՞ Բարձրավանդակի վերադարձով ուժեղ պետության կառուցում, հայ ժողովուրդն է դնում իր առջև որպես ազգ։