«Ռազմավարություն» (շարունակություն) - Հրաչյա Արզումանյան

Հրաչյա Արզումանյանի «"Ստրատեգիա" (շարունակություն)» հոդվածը նվիրված է դասական ռազմավարական-ստրատեգիական մտքի վերլուծությանը և նրա արդիականությանը՝ պատերազմի՝ որպես քաղաքական պայքարի գործիքի բնույթը հասկանալու համար։ Հրապարակումը շարունակում է ավելի վաղ (2010 թ․ №1 (28)-ում) սկսված ստրատեգիայի կատեգորիալ ապարատի քննարկումը և հենվում է Կլաուզևիցի, Սուն Ցզիի, Ու Ցզիի, Վեյ Լյաո Ցզիի, Լիդդել Հարթի և Քոլին Գրեյի աշխատությունների վրա։

Պատերազմը՝ որպես քաղաքական գործիք

Հեղինակը պատերազմը դիտարկում է ոչ որպես ինքնանպատակ, այլ որպես քաղաքականության շարունակություն այլ միջոցներով՝ ընդգծելով, որ ռազմական հաղթանակը նույնական չէ քաղաքական հաջողությանը։ Բերվում են պատմական օրինակներ (Հանիբալ, Ստալին), որոնք ցույց են տալիս ռազմական և քաղաքական արդյունքների անհամապատասխանությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պայքարի եղանակների հիերարխիային՝ հոգեբանական և դիվանագիտականից մինչև տնտեսական և ռազմական, որտեղ պատերազմը ճանաչվում է որպես ծայրահեղ և առավել ռիսկային միջոց։ Այս համատեքստում վերլուծվում է Թուրքիայի ժամանակակից քաղաքականությունը Հայաստանի հանդեպ՝ որպես հետևողական դիվանագիտական ստրատեգիայի օրինակ։

Պատերազմի նպատակներն ու չափանիշները

Հոդվածի հիմնական դրույթը Սուն Ցզիի թեզն է այն մասին, որ պատերազմի նպատակը ինքնին հաղթանակը չէ, այլ օգուտ ստանալը, որը հանդիսանում է ռազմական արշավի նպատակահարմարության և արդյունքների գնահատման միակ չափանիշը։ Այստեղից բխում է ձգձգվող պատերազմի դասական մերժումը և արագ, վճռական արշավի նախապատվությունը։

Պատերազմի նախապատրաստումը՝ սոցիալական և ռազմական ասպեկտներ

Հեղինակը առանձնացնում է պատերազմին նախապատրաստվելու երկու մակարդակ.
• քաղաքական — հասարակական և «ուղղահայաց» համաձայնության հասնելը իշխանության և ժողովրդի միջև.
• ռազմական — բանակի մարտունակության, հրամանատարության համաձայնեցվածության բարձրացումը և, ամենակարևորը, զորավարի ճիշտ ընտրությունը։

Քննարկվում է զորավարի հատկանիշների դասական հնգամասնյա մոդելը (խելք, անաչառություն, մարդասիրություն, արիություն, խստապահանջություն) և Քոլին Գրեյի ժամանակակից հայեցակարգը՝ ստրատեգիական հանճարի և ստրատեգիական տաղանդի տարբերության մասին, ներառյալ նշանավոր ստրատեգներին բնորոշ երկակի (ամբիվալենտ) անձնային գծերը։

Պլանավորումը որպես տեսական ակտ

Առանձին բաժին նվիրված է պատերազմի պլանի մշակմանը, որը ներառում է կողմերի ուժերի ստրատեգիական գնահատականը և հետախուզության դերը։ Ընդգծվում է Գրեյի թեզը, որ ռազմական պլանավորումն իր բնույթով տեսական կառուցում է, որն անխուսափելիորեն բախվում է իրադարձությունների իրական ընթացքի անկանխատեսելիությանը, ինչը պահանջում է սկզբնական մտահղացման մշտական հարմարեցում։

Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ արդյունավետ ստրատեգիան ենթադրում է քաղաքական և ռազմական նախապատրաստության անքակտելի միասնություն, նպատակների և միջոցների հարաբերակցության ճշգրիտ հաշվարկ, ինչպես նաև պատրաստակամություն՝ ուղղելու արշավի պլանը պատերազմի անխուսափելի անորոշության պայմաններում։