«Ստրատեգիա» - Հրաչյա ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ

Հրաչյա Արզումանյանի հոդվածը նվիրված է XXI դարում ռազմավարության և պատերազմի հայկական տեսլականի ձևավորման խնդրին, ինչպես նաև Հայկական աշխարհի մտավոր ներուժի նպատակաուղղված համախմբման անհրաժեշտության հիմնավորմանը` ազգային ռազմավարության մշակման ուղղությամբ։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը ելնում է այն թեզից, որ ռազմական մշակույթի և ռազմավարության թեման, որը հայ հասարակության կողմից ընկալվում է որպես աբստրակտ և նեղ մասնագիտական, փաստորեն հանդիսանում է հիմք XXI դարի աշխարհում Հայաստանի դերի և արժեքային տեսլականի ձևակերպման համար։ Հենվելով ռազմավարության արևմտյան տեսաբանների` Ջոն Գեդդիսի, Փոլ Քենեդու, Փոլ Հըրստի, Քոլին Գրեյի, Բարրի Փոզենի, Ռասել Ուիգլիի, Ջերեմի Բլեկի աշխատությունների, ինչպես նաև ռազմական մտքի դասականների (Կլաուզևից, Սունցզի) վրա, Արզումանյանը կառուցում է փաստարկումն այն մասին, որ հայ ազգը պետք է դիմի ռազմավարական մտքի համաշխարհային գանձարանին։

Հանգուցային դրույթ

Հոդվածի կենտրոնական թեզն է. ձևակերպված ազգային (գրանդռազմավարության) բացակայության պայմաններում անհնար է ինչպես իմաստավորված քաղաքական գործողությունը, այնպես էլ նոր մարտահրավերներին համարժեք պատասխանը։ Հղում կատարելով Սամուել Ջոնսոնի աֆորիզմին «վտանգը որպես ռազմավարության դպրոց», հեղինակը զուգահեռ է անցկացնում Մեծ Եղեռնի ողբերգական փորձի հետ` որպես ապագայի տեսլականի բացակայության աղետալի հետևանքների էմպիրիկ ապացույց ժողովրդի համար։

Ռազմական մշակույթը որպես ռազմավարության համատեքստ

Առանձին բաժնում քննվում է ռազմավարական մշակույթի հասկացությունը` որպես պատմականորեն ձևավորված արժեքների, նորմերի և վարքագծային մոդելների համակարգ, որը որոշում է ժողովրդի վերաբերմունքը պատերազմի և ուժի նկատմամբ։ Նշվում է, որ.

• մշակույթը ավելի իներտ է, քան քաղաքականությունը և տնտեսությունը, և առաջնային է նրանց նկատմամբ.
• հայկական ռազմական ավանդույթի ընդհատումը կապված է պետականության երկարատև կորստի հետ.
• առանձին ավանդույթների ռելիկտային պահպանումը (մասնավորապես, Արցախում) դեր խաղաց 1988–1994 թթ. ազգային-ազատագրական շարժման մեջ, սակայն բավարար չեղավ գիտակցված շարունակականության համար։

Պատերազմի արևմտյան տեսլականը և հայկական փորձը

Վերլուծելով Ռասել Ուիգլիի «ամերիկյան պատերազմի տեսլական» հասկացությունը և դրա կիրառելիությունը արևմտյան ռազմական մշակույթի ընդհանրապես նկատմամբ, հեղինակը եզրակացնում է, որ 1988–1994 թթ. արցախյան պատերազմի փորձը ցույց է տալիս հայկական ռազմական պրակտիկայի պատկանելությունը արևմտյան պարադիգմին, որը կողմնորոշված է հակառակորդի զինված ուժերի ջախջախման վրա, ինչը ծնեց հետպատերազմյան կարգավորման բնութագրական խնդիրներ։

Ռազմավարությունը որպես կապող օղակ քաղաքականության և պատերազմի միջև

Առանձին ուշադրություն է դարձվում ռազմավարության և տակտիկայի սահմանագծմանը. եթե տակտիկական խնդիրները ենթակա են ալգորիթմացման և հանդուրժում են փորձի ու սխալի մեթոդը, ապա ռազմավարական խնդիրները եզակի են, չունեն երաշխավորված լուծում և պահանջում են որակապես այլ, սինթետիկ մտածողություն, որը միավորում է ռազմական և քաղաքական չափումները (Կլաուզևիցի և Չերչիլի ըմբռնմամբ)։

Եզրակացություն

Հեղինակը եզրակացնում է, որ հայկական ռազմավարական ավանդույթի ձևավորումը պահանջում է ռազմական և ռազմավարական մտքի համաշխարհային ժառանգության գիտակցված, համակարգային ուսումնասիրություն, ինչպես նաև հայկական պետականության ռազմավարական մշակույթի հետ շարունակականության վերականգնում` խնդիր, որը շարունակում է մնալ Հայկական աշխարհի ապագա զարգացման առաջնահերթություններից մեկը։