Ռոբերտ Հատտեճյանի «Շինության ծանրությունը» հոդվածը

Ռոբերտ Հատտեճյանի «Շինության ծանրությունը» հոդվածը նվիրված է հայկական եկեղեցական շինությունների հոգևոր և խորհրդանշական նշանակության շուրջ հեղինակի խորհրդածություններին, որոնք ծնվել են արվարձանային եկեղեցիներից մեկում կիրակնօրյա պատարագին ներկա գտնվելիս։

Ներածություն և հանգամանքներ

Մեկնակետը հեղինակի անձնական փորձն է. ներկայություն մի գեղեցիկ, հին եկեղեցում, ուր կար ոսկեզօծ խորան, հսկողություն Մեծ Մուտքի ընթացքի և բուրվառության պահի, որ կատարվում է Հաղորդության բաժակի առաջ։ Հեղինակի ուշադրությունը, որն սկզբում կենտրոնացած էր պատարագային արարողության և ներքին տարածքի գեղագիտական ընկալման վրա՝ պատերին, գմբեթակիր կամարներին, որմնանկարներին, ջահին, հանկարծակի տեղափոխվում է դեպի անսպասելի ներքին ապրում։

Հիմնական դրույթը՝ ծանրությունը որպես պատասխանատվություն

Հոդվածի կենտրոնական պատկերն է նյութական, բայց աննկարագրելի ծանրության զգացողությունը, որը ճնշում է հեղինակի ուսերին, ինչպես թե եկեղեցու շինությունն ինքն ու նրա ողջ պատմական ծանրաբեռնվածությունը իջնում է վերևից։ Հեղինակը տարբերակում է ծանրության երկու տեսակ.

• քարի, աղյուսի, ապակու և զարդանախշի նյութական ծանրություն, որը, ըստ նրա հայտարարության, «ոչինչ» է.
• անտեսանելի, ավելի սոսկալի ծանրություն՝ պատասխանատվության ծանրություն, որը օդում տատանվում է խնկի բույրի նման։

Հենք երկրորդ ծանրությունն է, ըստ հեղինակի մտքի, հայկական տաճար մուտք գործելիս ապրումի իրական բովանդակությունը։

Թեմայի իմաստային զարգացումը

Հատտեճյանը ձևակերպում է հոդվածի հիմնական հարցը՝ արդյոք մարդն ընդունակ է, հայկական շինության շեմն անցնելով, իր ուսերին զգալ նրա անցյալի և նշանակության ողջ ծանրությունը։ Նա ընդգծում է.

• այս ծանրության գիտակցումը հասկանալու համարժեք է, թե ինչո՛ւ է մարդը մտել տաճար.
• դա հնարավորություն է տալիս իրապես գնահատել շինության նշանակությունը և ընդունել պատասխանատվությունն նրա հանդեպ.
• նման զգացողության բացակայությունը վկայում է ժառանգության հանդեպ մակերեսային, «թեթևացված» վերաբերմունքի մասին, երբ մարդ եկեղեցուց դուրս է գալիս նույնքան «թեթև», որքան մուտք էր գործել։

Հեղինակը նշում է, որ ներկա գտնվողների մեծ մասը, հետևելով պատարագին և բավարարվելով դրանով, չի նկատում այս թաքնված ծանրությունը, մինչդեռ հենք դրա զգացողությունն է ամբողջացնում և իսկական դարձնում եկեղեցական տարածքի ապրումը։

Եզրակացություն

Հոդվածի գագաթնակետը հեղինակի աղոթքն է, որպեսզի գեղեցիկ շինության ծանրությունը բոլոր ներկաների միջև բաշխվի նույնպիսի սրբության զգացումով, ինչպիսին խորանից իջած բարի լուրը։ Տեքստի վերջնական եզրակացությունն է՝ հայկական տաճար այցելելիս պետք է մարդն ամեն անգամ ինքն իրեն ներքուստ հարց տա՝ շինության պատմական և հոգևոր ծանրության ինչ բաժինն է ինքն պատրաստ ընդունել իր վրա, քանի որ հենք այս պատասխանատվության ծանրությունն է որոշում անհատի իրական կապը ժառանգության հետ և նրա պահպանման հանդեպ։