«Բանականությամբ և սրտով» - Հարցազրույց Վերժինե Սվազլյանի հետ

Հոդվածը, նվիրված ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի առաջատար գիտաշխատող, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վերժինե Սվազլյանի հետ հարցազրույցին, ներկայացնում է մանրամասն կենսագրական պատում, որը բացահայտում է նրա գիտական աշխարհայացքի ձևավորման և արևմտահայ բանավոր բանահյուսության թեմային նվիրվածության ակունքները։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Նյութը կառուցված է զրույցի ձևով, որում Վերժինե Սվազլյանը ներկայացնում է իր ընտանիքի պատմությունը՝ սկսած հորեղբոր՝ հասարակական-քաղաքական գործիչ, դիվանագետ և հրապարակախոս Միհրան Սվազլյանի գործունեությունից, որը կանգնած է եղել Մեծ Բրիտանիայում և ԱՄՆ-ում հայկական լոբբիզմի ակունքներում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նրա դերին եվրոպական և ամերիկյան հանրությանը Հայկական հարցի մասին իրազեկելու գործում, «Հայաստան» թերթի և «The Armenian Herald» ամսագրի հրատարակմանը, ինչպես նաև Փարիզի հաշտության կոնֆերանսին մասնակցելուն։

Հիմնական դրույթը. ընտանեկան փորձառությունը՝ որպես հետազոտական հետաքրքրության աղբյուր

Հարցազրույցում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում հոր՝ Գառնիկ Սվազլյանի կերպարը, ով վերապրել է 1922 թվականի Զմյուռնիայի աղետը և կյանքը նվիրել Սփյուռքի հայերի հայրենադարձության գաղափարին։ Նշվում է նրա հասարակական գործունեությունը Ալեքսանդրիայում (Եգիպտոս)՝

• «Սևան» հայրենասիրական միության հիմնադրումը.
• Հայաստանի օգնության կոմիտեի աշխատանքներին մասնակցությունը.
• «Հայրենադարձություն» պիեսի ստեղծումը, որի հասույթն ուղղվում էր Լենինականի ֆաբրիկայի կարիքներին.
• հավաքագրված միջոցների անձնական հանձնումը խորհրդային դեսպանին՝ հայրենադարձների համար բնակարանների կառուցման նպատակով։

Հայրենադարձությունը և գիտական հետաքրքրությունների ձևավորումը

Պատումը բացահայտում է ընտանիքի հարմարվողականության դժվարությունները Հայաստանում 1947 թվականից հետո, հոր վաղաժամ մահը և հետագայում հենց Վերժինե Սվազլյանի՝ որպես լրագրողի և մանկավարժի կայացումը։ Նրա համագործակցությունը «Советская Армения» ամսագրի հետ և հայրենադարձների ճակատագրերին նվիրված հոդվածները նշվում են որպես փուլ, որը նախորդել է արևմտահայերի բանավոր հիշողության համակարգված գիտական հետազոտությանն անցնելուն։

Դաշտային բանահյուսական աշխատանքի սկիզբը

Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում 1956 թվականի դրվագին, երբ հետազոտողը որոշում է կայացնում Ցեղասպանության ականատեսներ փնտրել Երևանի Մալաթիա թաղամասի հայրենադարձների շրջանում, մասնավորապես՝ մուսալեռցի բարբառակիրների մեջ, ինչը դառնում է նրա երկարամյա հավաքչական գործունեության ելակետը։

Եզրակացություն

Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Վերժինե Սվազլյանի գիտական և հավաքչական գործունեությունը՝ ուղղված արևմտահայերի հավաքական պատմական հիշողության արձանագրմանը, հանդիսանում է հայրենասիրական ծառայության ընտանեկան ավանդույթի ուղղակի շարունակությունը և գիտակցված պատասխանը՝ հորից ու հորեղբորից ստացված հոգևոր ժառանգության հանդեպ, որտեղ ազգային հիշողության պահպանումը դիտվում է որպես անձնական և հասարակական պարտքի ակտ։