«Կորսված ձայների որոնումներով» - Հարցազրույց Ալեքսանդր ՍԻՐԱՆՈՍՅԱՆԻ հետ

Դիանա Ստեփանյանի հոդվածը նվիրված է դաշնակահար, դիրիժոր և կոլեկցիոներ Ալեքսանդր Սիրանոսյանի հետ հարցազրույցին, որը վերաբերում է նրա ստեղծագործական ուղուն, երաժշտական գործունեությանը և Ֆրանսիայում հայկական երաժշտական ժառանգության պահպանմանն ուղղված ներդրմանը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը կառուցված է զրույցի ժանրով՝ արձանագրված Լիոնի արվարձան Դեսենում երաժշտի հետ հանդիպման ժամանակ։ Հարցազրույցի կառուցվածքն հաջորդաբար բացահայտում է զրուցակցի կենսագրությունը, նրա ընտանեկան կյանքը, հետազոտական աշխատանքը կոմպոզիտոր Ստեփան Էլմասի ժառանգության շուրջ, համերգային գործունեությունը և կոլեկցիոներական պրակտիկան։

Կենսագրություն և մասնագիտական ձևավորում
Ալեքսանդր Սիրանոսյանը ծնվել է Ֆրանսիայում՝ Կոստանդնուպոլսից եկածների ընտանիքում, երաժշտական կրթություն է ստացել Լիոնում և Շվեյցարիայում՝ դաշնամուրի, դիրիժորության և կոմպոզիցիայի դասարաններում։ Դեռ երիտասարդ տարիներից ներգրավված է եղել հայկական հասարակական շարժման մեջ և նամակագրական կապեր է պահպանել Խորհրդային Հայաստանի առաջատար կոմպոզիտորների՝ Ռոբերտ Աթայանի, Էդվարդ Միրզոյանի, Առնո Բաբաջանյանի, Տիգրան Մանսուրյանի հետ։ Ավելի քան քառասուն տարի նա ղեկավարել է Ռոման քաղաքի Ազգային երաժշտության և պարի դպրոցը, որտեղ, մասնավորապես, հիմնադրել է Եվրոպայի պետական հաստատություններում միակ դուդուկի դասարանը։

Ընտանիք և ինքնության հարցեր
Առանձին բաժին նվիրված է երաժշտի ընտանիքին. նրա դուստրերը՝ Շուշանն ու Աստղիկը, մասնագիտական ջութակահար և թավջութակահար են, դաստիարակված հայ-ֆրանսիական երկլեզու միջավայրում։ Զրուցակիցն ընդգծում է երաժշտության և լեզվի կարևորությունը սփյուռքի երեխաների լիարժեք ազգային ինքնության ձևավորման համար։

Ստեփան Էլմասի ժառանգությունը
Հարցազրույցի հիմնական սյուժեն մոռացված հայ կոմպոզիտոր, Ֆերենց Լիստի աշակերտ Ստեփան Էլմասի արխիվի հայտնաբերման պատմությունն է։ Ալեքսանդր Սիրանոսյանը պատմում է.

• Ժնևում կոմպոզիտորի գերեզմանի պատահական հայտնաբերման մասին.
• նրա հետնորդների և պահպանված արխիվի որոնումների մասին.
• Ստեփան Էլմասի հիմնադրամի ստեղծման և գրեթե երկու հազար էջ պարտիտուրների թվայնացման մասին.
• Երևանում՝ Արվեստի և գրականության թանգարանում, կոմպոզիտորի հուշասրահի կազմակերպման մասին։

Համերգային և լուսավորչական գործունեություն
Երաժիշտը նկարագրում է արտասահմանում հայկական երաժշտության հանրահռչակման բազմամյա պրակտիկան՝ համատեղ ելույթներ Առնո Բաբաջանյանի և Էդվարդ Միրզոյանի հետ, Տիգրան Մանսուրյանի «Miserere» ստեղծագործության՝ Սպիտակի երկրաշարժի զոհերի հիշատակին նվիրված գրության նախաձեռնումը, ինչպես նաև մոռացված պարտիտուրների վերականգնումն ու առաջին կատարումը, այդ թվում՝ Վենսան դ’Էնդիի սիմֆոնիայի։

Կոլեկցիոներություն
Զգալի տեղ է հատկացված հավաքչական գործունեությանը. Կոմիտասի ինքնագրերի գտածոն, ինտերնետի միջոցով հազվագյուտ փաստաթղթերի ձեռքբերումը (1916 թվականի Սորբոնի երեկոյի ծրագիրը, նկարիչ Սարգիս Խաչատրյանի ալբոմը), ինչպես նաև Սարյանների ընտանիքի հետ համատեղ հայ կոմպոզիտորների ձեռագրերի հավաքածուի ձևավորումը։

Եզրակացություն
Հարցազրույցի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Ալեքսանդր Սիրանոսյանի կյանքի ուղին ցույց է տալիս երկու մշակութային ինքնությունների՝ ֆրանսիականի և հայկականի, օրգանական միասնությունը, որն իրականացվում է երաժշտական կատարողականության, գիտական որոնման և սփյուռքի ապագա սերունդների համար հայկական երաժշտական ժառանգության նպատակաուղղված պահպանման միջոցով։