«Հայրերիս հավատը» - Ալեքսանդր ԿԱՆԱՆՅԱՆ

Ալեքսանդր Քանանյանի «Մեր հայրերի հավատքը» հոդվածը նվիրված է քրիստոնեական Հայտնության՝ աշխարհիկ-հումանիստական գաղափարախոսություններով փոխարինման քննադատական վերլուծությանը և արդար պատերազմի մասին ավանդական վարդապետության հիմնավորմանը՝ կիրառված հայ ժողովրդի և պետականության ճակատագրի նկատմամբ։

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը նշում է, որ XX դարը քրիստոնեության ընկալման մեջ ներմուծել է բազմաթիվ նրա ոգուն խորթ «նորամուծություններ», որոնք հումանիստական էթիկան ներկայացնում են որպես Աստվածային աշխարհակարգի կեղծկրոնական այլընտրանք։ Այս թեմայի քննարկումը, հեղինակի կարծիքով, պահանջում է ուղղակիություն, այլ ոչ թե հասարակական կարծիքի հանդեպ դիվանագիտական ակնարկություն, քանի որ Հայտնության փոխարինումը «հումանիստական հայտնություններով» տանում է ոչ թե մարդկության վսեմացմանը, այլ օրինականացված կեղծավորության։

Հիմնական դրույթ

Հոդվածի կենտրոնական թեզն է Աստվածային Հայտնության անբաժանելիությունն ու տրանսցենդենտալությունը, որը վերջնականապես ամրագրվել է Նիկիայի ժողովի հաստատած կանոնական «Հավատքի գանձարանում» (Depositum fidei)։ Ամբողջ քրիստոնեական վարդապետությունը դիտարկվում է որպես աստվածաբանական դեդուկցիա այս գանձարանից, որը մեկնաբանվում է Եկեղեցու անսխալական ուսուցչության կողմից և չի ընդունում հարաբերականություն։

Արդար պատերազմի աստվածաբանական հիմքերը

Հերքելով Քրիստոսի «պացիֆիզմի» մասին տարածված թեզը՝ հեղինակն ապացուցում է, որ Հիսուսի անձնական հրաժարումը սրից չի նշանակում ուժի կիրառման բացարձակ արգելք, իսկ խաչի զոհաբերությունը իմաստավոր, այլ ոչ թե «անիմաստ» զոհողության օրինակ է։ Հաստատման համար բերվում են՝

• Կղեմես Ալեքսանդրացու, Եվսեբիոս Կեսարացու, Ամբրոսիոս Մեդիոլանացու և Օգոստինոսի ուսմունքն արդար պատերազմի սրբազան իրավունքի մասին.
• Թովմա Աքվինացու աստվածաբանական համակարգը («Summa Theologiae», III:40), որը արդար պատերազմին մասնակցությունը դիտարկում է որպես Աստծո և մերձավորի հանդեպ սիրո ձևակերպում.
• հայ հայրաբանական ավանդույթի օրինակները՝ Գրիգոր Լուսավորչի օրհնությունը հայրենիքի պաշտպանության համար, Ներսես Մեծի գործերը, Մեսրոպ Մաշտոցի ռազմական ուղին։

Հեղինակը այս ավանդույթը հակադրում է ժամանակակից լիբերալ-հումանիստական դիսկուրսին, որը սերում է Էրազմ Ռոտերդամցուց և Լուսավորության դարաշրջանից, և որը պատերազմը մեկնաբանում է որպես «քաղաքակրթությանն անարժան», դրանով իսկ քրիստոնյա ժողովուրդներին զրկելով ինքնապաշտպանության իրավունքից։

Հայկական աշխարհը՝ ուժի բևեռ և պատմական առաքելություն

Անցնելով ազգային հիմնախնդրին՝ հեղինակը պնդում է, որ հայությունը համաշխարհային պատմության մեջ զբաղեցնում է եզակի «բևեռային» դիրք, որը մնացել է անհասկանալի հայկական ինքնության կրողների մեծամասնության համար։ Խիստ քննադատության է ենթարկվում հայր Լևոն Պողոս Զեքիյանի տեսությունը հայերի՝ որպես քաղաքակրթությունների միջև «կամրջի» առաքելության մասին, որը լղոզում է Բարձրավանդակում կենսունակ պետականության կառուցման առաջնահերթությունը։ Բարձրավանդակի հայկական էության վերածնունդը դիտարկվում է որպես Հայաստանի քաղաքակրթական առաքելության իրագործման այլընտրանք չունեցող պայման, մինչդեռ սփյուռքը մեկնաբանվում է որպես գործիքային և ժամանակավոր երևույթ, որի կենսունակությունը պայմանավորված է պատմական հայրենիքում ուժեղ պետության առկայությամբ։

Եզրակացություն

Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ «հայրերի հավատքին» իսկական հավատարմությունը պահանջում է հրաժարում ինչպես ժողովրդի ինքնապաշտպանության իրավունքը մերժող աշխարհիկ կեղծհումանիզմից, այնպես էլ Բարձրավանդակի պետականաստեղծ առաքելությունը լղոզող սփյուռքային հայեցակարգերից,— միայն արդար պատերազմի աստվածաբանական ավանդույթի և վերականգնված հայկական պետականության համադրումն է ի զորու ապահովել հայ ժողովրդի պատմական նախասահմանության իրագործումը։