«Միասին դուրս գալ «հավահավանոցից»» - Կարեն ԱԳԵԿՅԱՆ

Ներածություն և մեթոդաբանություն

Հեղինակը գիտակցաբար հրաժարվում է պատգամավորների արարքի բարոյականացնող գնահատականից՝ առաջարկելով երևույթը ռացիոնալացնել ավելի լայն քաղաքական համատեքստի վերլուծության միջոցով՝ որպես Հայաստանում ներկայացուցչական իշխանությունը հասարակության և սփյուռքի աչքում վարկաբեկող որոշումների շարքի բաղադրիչ։

Հիմնական դրույթ. արտաքին վերահսկողության մեխանիզմ

Աղեկյանը ձևակերպում է այն թեզը, որ արտաքին ուժային կենտրոններն խուսափում են երկու ծայրահեղություններից՝ հասարակության համախմբումից և նրա լիակատար քաոսից,— պահպանելով վարկաբեկված, բայց գործունակ քաղաքական վերնախավի մոնոպոլիան։ Սա միաժամանակ թույլ է տալիս.

• Հայաստանը պահել կառավարելի վիճակում,
• սփյուռքը զատել պետականությունից՝ դյուրացնելով սփյուռքի արտաքին կառավարումը։

Պետական շահի արժեքային չափումը

Հոդվածի առանձին բաժինը նվիրված է «պետական շահ» կլիշեի քննադատությանը՝ որպես ինքնաբավ կատեգորիա։ Հեղինակը պաստում է, որ պետական շահը պետք է սրբագործվի արժեքներով, և Հայության համար այդպիսի արժեք է Ցեղասպանության զոհերի հանդեպ պարտքը՝ ոչ որպես սուգ, այլ որպես պայքարի պարտավորություն արդարության համաշխարհային հաղթանակի համար, որը տարածվում է նաև թուրքական ցեղասպանության մյուս զոհ ժողովուրդների վրա (հույներ, ասորիներ), որոնց հեղինակը, հետևելով Թեսա Հոֆմանին, կոչում է «ցեղասպանության հարազատներ»։

«Հայկական հավախտի» փոխաբերությունը

Հոդվածի կենտրոնական տեղը զբաղեցնում է Լենինի «հայկական հավախտ» փոխաբերության վերիմաստավորումը (Լենինի Շահումյանին ուղղված նամակից, 1914թ.)։ Աղեկյանը ցույց է տալիս, որ.

• ազգային տեսլականի նեղությունը պատմականորեն անխուսափելի էր հայկական պետականության և միասնական սոցիումի բացակայության պատճառով,
• հայերի քաղաքաշինացումը հիմնականում տեղի ունեցավ պատմական հայրենիքից դուրս (Կոստանդնուպոլիս, Թի։լիս, Իզմիր, Բաքու), ինչը խոչընդոտում էր ազգի ձևավորմանը որպես «հավաքական անհատականություն»,
• միայն XX դարում Երևանի մայրաքաղաքային կենտրոն դառնալով ստեղծվեցին իսկապես ազգային, ոչ թե տեղական-սփյուռքային աշխարհընկալման նախադրյալները։

Եզրակացություն

Հեղինակը եզրակացնում է, որ այսօրվա հրաժարումն այլ ժողովուրդների ցեղասպանությունների ընդունման հարցը բարձրացնելուց նշանակում է Հայաստանի կամավոր ինքնասահմանափակում «հավախտի» նեղ շրջանակներում՝ հրաժարում այն համաշխարհային դերից, որը Հայությունը պատմականորեն կարող էր ստանձնել՝ պայքարելով ցեղասպանական հանցագործությունների բոլոր զոհերին վերաբերող արդարության համար։ Հոդվածի հանգուցային եզրակացությունն այն է, որ «հավախտի» հաղթահարումը պահանջում է ոչ միայն քաղաքական կամք, այլև Հայության՝ որպես միասնական «հավաքական անհատականության» ձևավորման գործընթացի ամբարձումը, որն ընդունակ կլինի մշակել իսկապես ազգային աշխարհընկալում։