«Արևելքը շատ ավելի մոտ է մեզ, քան թվում է» (շարունակություն) - Իրինա ԳԱՅՈՒԿ

Իրինա Գայուկի «"Արևելքն ավելի մոտ է մեզ, քան թվում է" (շարունակություն)» հոդվածը նվիրված է «Հայ մշակույթի հանրագիտարանն Ուկրաինայում» հերթական հատվածի հրապարակմանը՝ բաժնի, որը պատմում է Լվովի և Գալիցիայի հայ համայնքի XVII–XX դարերի տոհմերի և ականավոր ներկայացուցիչների մասին։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը հանդիսանում է ավելի վաղ («ԱՆԻՎ», թիվ 3 (30), 2010 թ.) սկսված հանրագիտարանի հատվածների հրապարակման շարունակությունը։ Հեղինակը կիրառում է կենսագրական և ազգաբանական մոտեցում՝ հետևելով հայ տոհմերի ճակատագրերին մի քանի սերունդների ընթացքում և կապելով դրանք տարածաշրջանի քաղաքական, գիտական և մշակութային պատմության հետ։

Հիմնական դրույթ
Հոդվածի կենտրոնական թեզն այն է, որ գալիցիացի հայերը՝ պահպանելով ազգային ինքնության զգացումը, օրգանապես ինտեգրվել են Լվովի և Լեհաստանի հասարակական ու մշակութային կյանքին՝ միաժամանակ դառնալով տարածաշրջանի կարևորագույն պատմական իրադարձությունների ակտիվ մասնակիցներ՝ սկսած հակառուսական ապստամբություններից մինչև գիտական ու գեղարվեստական դպրոցների ձևավորումը։

Թեմատիկ բաժիններ

• Հայրենասիրական գործունեություն. Յուզեֆ Ժուլինսկի, Վլադիսլավ Էմինովիչ, Կաետան Բարոնչ, Յուզեֆ Նիկորովիչ՝ ապստամբությունների մասնակիցներ և Լեհաստանի մշակութային ժառանգության ստեղծողներ։
• Ավգուստինովիչների տոհմ. արքեպիսկոպոս-միտրոպոլիտներ, իրավաբաններ, նկարիչներ, ներկայացված Լվովի պատմական թանգարանի հավաքածուներում։
• Անտոնևիչների տոհմ. քահանա-բանաստեղծներից մինչև ականավոր արվեստագետ Յան Բոլոզ-Անտոնևիչ, ով նախաձեռնել է Լվովի համալսարանում հայոց լեզվի ամբիոնի բացումը (1904 թ.)։
• Բարոնչների տոհմ. քանդակագործներ, դերասաններ, բժիշկներ, արևելյան արվեստի հավաքագրողներ, ներկայացված Լվովի թանգարանային ֆոնդերում։
• Առանձին ուշադրություն է դարձված հայր Սադոկ Բարոնչի (1814–1892) կերպարին՝ դոմինիկյան, պատմաբան, ավելի քան 100 գիտական աշխատությունների հեղինակ արևմտաուկրաինահայերի պատմության վերաբերյալ, ում գիտական գործունեությունը զուգորդվում էր Պիդկամեն վանքում ասկետիկ մեկուսացման հետ։

Եզրակացություն
Հեղինակը նշում է, որ ակնարկից դուրս են մնացել Լվովի հայերի գործունեության կարևորագույն ոլորտները՝ առևտուրը, դիվանագիտությունը, զենքագործությունն ու ոսկերչությունը, գործվածքագործությունը, կերպարվեստը, որոնց կնվիրվեն հանրագիտարանի հետագա թեմատիկ բաժինները։ Նշվում է նաև համայնքի պատմության ողբերգական ավարտը. Լվովում կազմակերպված հայկական կյանքը դադարել է 1939 թվականին խորհրդային իշխանության հաստատմամբ, իսկ վերջնականապես՝ 1945 թվականի օգոստոսին Հայ Կաթողիկե Եկեղեցու լուծարումից հետո։ Հոդվածի հիմնական եզրակացությունն այն է, որ հայկական սփյուռքի բազմադարյան ներկայությունը Գալիցիայում խորը և բազմաշերտ հետք է թողել տարածաշրջանի գիտության, արվեստի և հասարակական կյանքի մեջ՝ պահանջելով հետագա համակարգված ուսումնասիրություն։