«Հայկական պետականության մարտահրավերները XXI դարի տուրբուլենտ անվտանգության միջավայրում» - Հրաչյա ԱՐԶՈՒՄԱՆՅԱՆ

Հրաչյա Արզումանյանի հոդվածը նվիրված է XXI դարի գլոբալ և տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրի աճող տուրբուլենտության պայմաններում հայկական պետականության առջև ծառացած մարտահրավերների վերլուծությանը։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Հեղինակը ելնում է այն թեզից, որ աշխարհաքաղաքականությունը և աշխարհաքաղաքական համատեքստը վերադառնում են որպես համաշխարհային քաղաքականության որոշիչ գործոններ։ Սա հիմնավորվում է գլոբալ և տարածաշրջանային ուժային կենտրոնների միջև աճող հակասություններով, ինչպես նաև ակտիվությամբ Մագրիբից մինչև Աֆղանստան և Պակիստան ձգվող «անկայունության աղեղի» վրա։ Այս միջավայրը բնութագրվում է որպես անկայուն, գրեթե տուրբուլենտ, ինչը կտրուկ մեծացնում է աշխարհաքաղաքական սադրանքի կամ սխալի ռիսկը՝ 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմի անալոգիայով։ Առանձնահատուկ շեշտադրում է ստանում Հարավային Կովկասի՝ որպես հետխորհրդային տարածաշրջանի, արհեստականությունը և այն վտանգը, որ տեղական պետությունները, հակված լինելով կենտրոնանալու ներտարածաշրջանային հակասությունների վրա, կարող են բաց թողնել ավելի լուրջ արտաքին սպառնալիքները։

Հայաստանի աշխարհաքաղաքական համատեքստի գնահատում
Հոդվածի հիմնական դրույթը հայկական պետականության (Հայաստանի Հանրապետություն և Արցախ) համար իրավիճակի գնահատականը «ճգնաժամայինից» «սպառնալիքայինի» վերանայելու անհրաժեշտությունն է։ Հեղինակը մատնանշում է հայկական անվտանգության միջավայրի կառուցվածքային հաստատունները՝

• Առաջին Հանրապետության ժամանակներից անփոփոխ մնացած Թուրքիայի և Ադրբեջանի թշնամանքը.
• Հայաստանի աշխարհաքաղաքական մեկուսացումը.
• տարածաշրջանային և գլոբալ ուժային կենտրոնների շահագրգռվածությունը թույլ և կախյալ Հայաստանով.
• հայկական գործոնը մարտավարական մակարդակի իջեցնելու ռիսկը, որը սպառնում է Հայկական հարցը վերածել համաշխարհային քաղաքականության «փոխանակելի մետաղադրամի»։

Հայկական քաղաքականության և ռազմավարության տարրերը, կառուցվածքը և գործառույթները
Հեղինակի կենտրոնական գաղափարն է Հայաստանի խոցելիությունը ուժի աղբյուրի վերածելը՝ նրա «կղզային» աշխարհաքաղաքական դիրքի իմաստավորման միջոցով։ Հայաստանն առաջարկվում է դիտարկել որպես «ամրոց», որն ապահովում է գլոբալ ուժային կենտրոններին տարածաշրջանում գործելու հնարավորություն՝ վերահսկելով Հարավային Կովկասի հաղորդակցություններն ու ենթակառուցվածքը։ Նման ռազմավարությունը պահանջում է պրագմատիզմ, հարմարվողականություն և կոշտ ու փափուկ ուժի համադրում։

Նման քաղաքականության իրականացումն անհնար է միայն Երևանի ուժերով՝ անհրաժեշտ է Աշխարհի բոլոր երեք մասերի մոբիլիզացիա.

• Հայաստանի Հանրապետություն՝ հայկական շահերի ներկայացուցչություն միջազգային ասպարեզում.
• Արցախ՝ իր չճանաչվածության և ավանդական ռազմաքաղաքական ներուժի կիրառում.
• Սփյուռք՝ դեռևս չպահանջված մնացող սփյուռքի մշակութային և հաղորդակցական ռեսուրսի ներգրավում։

Այս պարագայում Երևանը հանդես է գալիս որպես համակարգող կենտրոն, համաձայնեցված հայկական քաղաքականության «դիրիժոր», որն ապահովում է Աշխարհի բոլոր դերակատարների գործողությունների սիներգիան։

Եզրակացություն
Հեղինակը եզրակացնում է, որ հայկական պետականությունը, չնայած իր երիտասարդությանն ու ռեսուրսների սահմանափակությանը, ունի XXI դարի աշխարհաքաղաքական հակամարտությանը մասնակցելու ներուժ, սակայն միայն այն պայմանով, որ հստակ ձևակերպվեն ազգային շահերը, նպատակները և չզիջվող «կարմիր գծերը»։ Հիմնական մարտահրավերը կոչվում է ոչ թե արտաքին ուժային կենտրոնների դիրքորոշումը, այլ հենց Հայաստանի և հայ ժողովրդի կարողությունը որոշելու, թե ինչի են ուզում հասնել և ինչ են պատրաստ պաշտպանել՝ մոտեցող աշխարհաքաղաքական փոթորկի պայմաններում։