«Հազարաձայն սոխակի հետևից» - Հարցազրույց Լևոն Խեչոյանի հետ

Նվարդ Ալեքսանյանի հոդվածը նվիրված է հայ գրող Լևոն Խեչոյանի հետ հարցազրույցին, որը հրապարակվել է «Հազարաձայն սոխակի հետևից» խորագրով պարբերականի երկրորդ համարում։

Կենսագրական համատեքստ

Նյութում ներկայացվում է գրողի ստեղծագործական կենսագրության համառոտ ուրվագիծ.

• ծնվել է 1955 թվականին Վրացական ԽՍՀ Ախալքալաքի շրջանի Բարալետ գյուղում, ավարտել է Գյումրիի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֍ֆակուլտետը;
• դեբյուտել է «Խնկի ծառեր» (1991) ժողովածուով, որը հետագայում թարգմանվել է ռուսերեն, ուկրաիներեն, անգլերեն, իսպաներեն և գերմաներեն լեզուներով;
• մասնակցել է միջազգային գրողների համագումարներին (Վաշինգտոն, 1997; Թբիլիսի, 2003), «Գրական էքսպրես — 2000» ծրագրին;
• արժանացել է Հայաստանի Հանրապետության «Ոսկե եղեգ» պետական գրական մրցանակին «Սև գիրք, ծանր բզեզ» վեպի համար (1999) և Գրանտ Մատևոսյանի անվան մրցանակին «Երկրի դող» ժողովածուի համար (2005)։

«Խնկի ծառեր» վիպակը. ասկյացքի ակունքները

Խեչոյանը պատմում է վիպակի ստեղծմանը նախորդած անձնական ողբերգության մասին՝ հոր և հորեղբայրների մահի, գոյաբանական դատարկության զգացողության մասին։ Ավերված էրզրումյան խնձորենու պարտեզի պատկերին դիմումը գրողի համար դառնում է նախնիների ու ազգային հիշողության հետ կապը վերականգնելու միջոց։ Վիպակի կենտրոնական հերոսը՝ անմահ էպիկական Մհերը, որը մենամարտում է հրեշտակի հետ, մեկնաբանվում է որպես ժողովրդի անսպառ կենսական ուժի փոխաբերություն։

Ռազմական արձակը և «Սև գիրք, ծանր բզեզ» վեպը

Գրողը խոսում է Արցախյան պատերազմին կամավոր մասնակցելու փորձի մասին և այն մասին, թե ինչպես է այս փորձը հիմք դարձել վեպի համար, որը միավորում է փաստագրականությունը գեղարվեստական հորինվածքի հետ։ «Ծանր բզեզի» (փարավոնի բզեզ) պատկերը մեկնաբանվում է որպես ստեղծագործության և ավերման հավասարակշռության խորհրդանիշ աշխարհում։ Խեչոյանը շեշտում է ստեղծագործության հակապատերազմական պաթոսը, որն ուղղված է ոչ թե կոնկրետ թշնամու, այլ պատերազմի բնույթի դեմ ընդհանրապես։

Պատմական արձակը և «Արշակ արքա և Դրաստամատ ներքինի» վեպը

Հարցազրույցի առանձին բլոկը նվիրված է պատմական գրականության մասին խորհրդածություններին։ Խեչոյանը պնդում է, որ հայ ժողովրդի համար պատմությունը մնում է անավարտ, «բաց» գործընթաց, ի տարբերություն արևմտյան մշակույթների, որոնց պատմական ինքնագիտակցությունը, նրա կարծիքով, արդեն վերջնականապես ձևավորված է։ Այստեղից բխում է պատմական վեպի ժանրի արդիականությունը, որը միաժամանակ պահանջում է անհատական և հսկայածավալ մտածողություն։

Հրաշապատում ժողովածուն և հոգևոր որոնումները

Հրաշապատումի ժանրին դիմումը գրողը կապում է տարիքային փոփոխությունների, մարմնական ծերացման և սրված իմաստության ու հոգևոր թափանցիկության զգացողության հետ։ Զրույցի եզրափակիչ մասում շոշափվում են հավատի, ստեղծագործող անհատականության ներքին հակամարտության (Եսենինի, Հեմինգուեյի, Ցվետաևայի, Չարենցի հիշատակումներով) և ստեղծագործական ներշնչման բնույթի թեմաներ, որը փոխաբերաբար նշվում է «հազարաձայն սոխակի» պատկերով՝ անհասանելի էությամբ, որի ըմբռնման համար նկարիչները զոհում են իրենք իրենց։

Հարցազրույցի հանգուցային եզրակացությունը կայանում է ստեղծագործության ընկալման մեջ որպես անընդհատ, դրամատիկ որոնում գերանձնային իմաստի, որը արմատացած է միաժամանակ ազգային պատմության և ընդհանրական, համամարդկային հոգևոր փորձի մեջ։