«Բիծ» - Antoine Agoudjian-ի հետ հարցազրույց

Ներածություն և համատեքստ
Հեղինակը ներկայացնում է հերոսին որպես թվային դարաշրջանում սև-սպիտակ լուսանկարչության տեխնիկային հավատարիմ մնացած ժամանակակից եզակի վարպետներից մեկին։ Փարիզի հայաշատ արվարձան Ալֆորվիլում ապրող Անտուան Աղուջյանը Ցեղասպանությունը վերապրած էրզրումցի, ստամբուլցի և կիւթահիացի հայերի սերունդների երրորդ սերնդի ներկայացուցիչն է։ Հոդվածում ներկայացվում է լուսանկարչի ստեղծագործական ուղին՝ Հայաստանում երկրաշարժից հետո ստեղծված «Կրակ սառույցի տակ» առաջին ալբոմից մինչև ինքն իր կողմից «կյանքի նախագիծ» անվանված ֆոտոռեպորտաժների շարքը՝ հայկական պատմական հիշողության վայրերով կատարած ճամփորդությունները (Երուսաղեմ, Լիբանան, Սիրիա, Իրաք, Իրան, Արևմտյան Հայաստան, Ջավախք, Ղարաբաղ)։

Հարցազրույցի հիմնական թեմաները

• Ընտանեկան հիշողություն և ինքնություն։ Աղուջյանը պատմում է Ցեղասպանության վկա եղած տատիկների ու պապիկների պատմությունների ազդեցության մասին իր աշխարհայացքի ձևավորման վրա, ինչպես նաև սփյուռքի «հայկական դաստիարակության» առանձնահատկությունների մասին, որը զուրկ է եղել ֆորմալ ազգային կրթությունից, սակայն ներծծված է հայկական միջավայրով՝ պարի, ճամբարների և ընկերական կապերի միջոցով։
• Ուղին դեպի լուսանկարչություն։ Մասնագիտական ընտրությունը ներկայացվում է որպես պատահական հանդիպումների և ճամփորդությունների արդյունք, այլ ոչ թե գիտակցված որոշում. շրջադարձային պահ է դարձել 1988 թվականի երկրաշարժից հետո Հայաստան կատարած մարդասիրական առաքելությունը, որը հանգեցրել է «Փյունիկ» մանկատան ստեղծմանը և առաջին գրքի հրատարակմանը։
• Հայաստանի ընկալումը։ Լուսանկարիչն ընդգծում է իրական Հայաստանի հետ հանդիպումից հիասթափության բացակայությունը՝ ի տարբերություն սփյուռքի բազմաթիվ ներկայացուցիչների, ովքեր իդեալականացնում են երկիրը։ Նա նկարագրում է իր զգացած ազգակցական կապն ապրելու երկրից անկախ բոլոր հայերի հետ՝ որպես ընդհանուր պատմական ճակատագրի դրսևորում։
• Պատմական հիշողություն և Ցեղասպանություն։ Զրույցում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում Հայոց ցեղասպանության չճանաչման թեման, զուգահեռներ են անցկացվում Ջավախքի հայ համայնքի վիճակի հետ, որտեղ, ըստ Աղուջյանի, վերարտադրվում են 1915 թվականից առաջ Արևմտյան Հայաստանի հայերի կյանքի գծերը՝ տնտեսական ճնշում, եկեղեցական ժառանգության յուրացման փորձեր։
• Աշխատանքի մեթոդ։ Աղուջյանը բացատրում է, որ իր ֆոտոռեպորտաժները կառուցվում են հայ ժողովրդի պատմության հետ կապված խորհրդանշական վայրերի որոնման հիման վրա՝ պատմաբան-խորհրդատուների մասնակցությամբ. հիմնական դրվագներից է Սիրիայի անապատում՝ Խաբուր և Եփրատ գետերի միախառնման վայրում՝ Ցեղասպանության զոհերի զանգվածային թաղումների վայրում, մարդկային մնացորդների հայտնաբերումը։

Եզրակացություն
Ամփոփումն ավարտվում է այն նշումով, որ Անտուան Աղուջյանի ստեղծագործությունը հայկական սփյուռքի էթնոգրաֆիական արձանագրում չէ, այլ հայ ժողովրդի հավաքական հիշողության գեղարվեստական իմաստավորում, որտեղ լուսանկարչի անձնական փորձառությունը անքակտելիորեն կապված է պատմական տրավմայի և Ցեղասպանության ճանաչման համար շարունակվող պայքարի հետ։ Բերվում է նաև Աղուջյանի ստեղծագործության՝ Շառլ Ազնավուրի կողմից տրված գնահատականը, ով նշել է լուսանկարչի եզակի կարողությունը՝ «Հայաստանը վերստին տեսնել» ուշադիր և սիրող դիտորդի աչքերով։