«Մարդու կյանքը՝ երկնքի և երկրի հանդիպում» - Ջովաննի ԳՈՒԱՅՏԱ

Ջովաննի Գուայտայի «Մարդու կյանքը՝ երկնքի և երկրի հանդիպումը» հոդվածը նվիրված է Գարեգին Ա Կաթողիկոսի հետ հարցազրույց-գրքի հատվածների հրապարակմանը, որոնք ընդգրկում են Հայ Առաքելական Եկեղեցու առաջնորդի անձնական կենսագրությունը, հոգևոր ուղին և աստվածաբանական հայացքները։

Ներածություն և մեթոդաբանություն
Նյութը հեղինակի և Կաթողիկոսի երկխոսության գլուխների ընտրանի է՝ կառուցված հարց-պատասխան ժանրով։ Այս ձևը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հիերարքի ներաշխարհը՝ անձնական հուշերի, բարոյագիտական կատեգորիաների գնահատականի և Հայ Եկեղեցու պատմական ուղու իմաստավորման միջոցով։

Առաջին հանդիպումը՝ հավատքի և խղճի հարցեր
Զրույցի սկզբնական մասում Գարեգին Ա ձևակերպում է մեղքի ոչ ավանդական ընկալում. ամենածանր մեղք նա անվանում է ոչ թե զգայական սխալները, այլ անտարբերությունը՝ մարդու հոգևոր փակվածությունը, մերձավորի կյանքին ներգրավվելուց հրաժարվելը, ինչը, նրա մտքով, հակասում է հենց Մարմնավորման բնույթին՝ որպես Աստվածային մասնակցության ակտ մարդկային ճակատագրին։ Այստեղ նույնպես բերվում են անձնական հուշեր իր կյանքի ամենաուրախ (Աստծուն ծառայության նվիրումը և Հայաստանի անկախության հռչակումը) և ամենատխուր (Զարեհ Ա Կաթողիկոսի մահը) օրերի մասին։

Մանկություն և արմատներ. Գարեգին Ա
Առանձին բաժին նվիրված է Կաթողիկոսի կենսագրությանը՝ Սիրիայի Քեսապ գյուղում ծնվելուն, համեստ ընտանեկան միջավայրին, գյուղական կենցաղին և Եկեղեցու՝ որպես գյուղական կյանքի կենտրոնի դերին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապագա Կաթողիկոսի մեջ «հողի զգացողության» ձևավորմանը և արարչագործության՝ որպես Աստծո սրբազան պարգևի ընկալմանը, ինչպես նաև գրքի հանդեպ սիրո ակունքներին, որն ավելի ուշ արտահայտվեց «Գրքի փիլիսոփայությունը» գործում։

Օքսֆորդյան փորձառություն
Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Օքսֆորդում սովորելու տարիների (1957–1959) պատմությունը, երբ արտասահմանցի ուսանողի պատահական հարցը՝ «որտե՞ղ է գտնվում Հայաստանը», հերոսի համար դարձավ անձնական մարտահրավեր և խթան առաքելության՝ աշխարհին ամբողջությամբ ներկայացնել քրիստոնյա Հայաստանն իր ավանդույթի ողջ լիությամբ։ Արևմտյան աստվածաբանական գիտության հետ ծանոթությունը թույլ տվեց նրան նոր հայացքով նայել հայկական եկեղեցական ավանդույթին՝ ապացուցելով դրա կենսունակությունը և առաքելական ներուժը, որը չի սահմանափակվում հնության ստատիկ պահպանմամբ։

Հայ եկեղեցին. առաքելական ծագումը
Եզրափակիչ բաժինը պարունակում է Հայ Եկեղեցու առաքելական ծագման աստվածաբանական-պատմական փաստարկումը.

• նախագրիգորյան շրջանի բանավոր ավանդույթը արտացոլված է V դարի գրավոր աղբյուրներում և հորինվածք չէ.
• Աշտիշատում քրիստոնեական կենտրոնի և «Սուրբ Թադեոսի Աթոռի» գոյությունը վկայում է հավատքի քարոզչության մասին մինչև սուրբ Գրիգոր Լուսավորչի ժամանակները.
• ոչ հայ հեղինակների վկայությունները (Եվսեբիոս Կեսարացի) հաստատում են հայ եպիսկոպոսների գոյությունը առաջին դարերում.
• Հայաստանի կապերը Կապադովկիայի և Արևելյան Սիրիայի հետ պատմականորեն հիմնավոր են դարձնում քրիստոնեության վաղ տարածումը.
• Տրդատ թագավորի օրոք քրիստոնեության՝ որպես պետական կրոնի ընդունումն անհնարին կլիներ առանց երկարատև նախապատրաստական շրջանի։

Եզրակացություն
Հոդվածի հիմնական եզրահանգումն այն է, որ Հայ Առաքելական Եկեղեցին պահպանում է հավատքի անընդհատ շարունակականություն, որը սկիզբ է առնում I դարի առաքելական քարոզչությունից, իսկ Գարեգին Ա Կաթողիկոսի անձնական ուղին՝ գյուղական մանկությունից՝ արևմտյան մշակույթի փորձության միջով, մինչև առաջնորդություն, ցույց է տալիս ազգային ինքնության, հոգևոր ծառայության և համաշխարհային քրիստոնեական փորձառության հանդեպ բացվածության օրգանական միասնությունը։